ارتباط با ما
تبلیغات


دوشنبه ۱۹ آبان ۱۳۹۳ | ۱۳:۴۷ ب.ظ
آزادی بیان یا آزادی تخریب شخصیت؟
علی ابراهیم نیا
فیسبوک، توییتر، گوگل پلاس و غیره، به شدت بر اصل آزادی بیان پافشاری می‌کنند و این در حالی است که به راحتی اجازه می‌دهند تا افراد به صورت ناشناس هرگونه مطلب و خبر نیمه موثق را نشر دهند و زمانی که مطلب و یا ترول آنها توسط آن شبکه اجتماعی اصطلاحاً بلاک می‌شود، دیگر دیر خواهد بود زیرا مطلب به اندازه کافی پخش شده است.

کافه حقوق – علی ابراهیم نیا

آزادی بیان به عنوان یکی از اصول اساسی حقوق بشری و شهروندی محسوب شده و می‌شود و همگی بر طبل آن می‌کوبند. در این میان همیشه سوالات و شبهاتی در مورد نحوه تعریف و اجرای این اصل وجود داشته است. اما به هر ترتیب ما در این نوشته سعی در بررسی وجود و امکان اجرای آن نداریم. بلکه به مسئله‌ای اجتماعی حقوقی خواهیم پرداخت که به بهانه آزادی بیان ایجاد شده است و هر روز موجب به مخاطره انداختن آبرو و امنیت بسیاری می‌شود.

امروزه شاهد وجود شبکه‌های اجتماعی متنوعی در فضای مجازی هستیم و همگی آنها به نحوی غیررسمی و نه چندان معتبر به پخش اخبار و وقایع می‌پردازند. همین امر موجب شده است تا این شبکه‌ها فضای مناسبی برای گسترش شایعات و یا خبرهای خصوصی باشد. یکی از شایع‌ترین اتفاقاتی که در این فضا رخ می‌دهد مسئله‌ای است تحت عنوان «چرخاندن خبر» که الزاماً ناظر به اخبار معتبر نیست و عموماً شایعه است. نام دیگر آن ترولینگ (Trolling) است.

در شبکه‌های اجتماعی مانند فیسبوک افراد می‌توانند با یوزرهایی غیرمعتبر و جعلی در صفحات و گروه‌ها، دارای اعتبار شوند و طبیعتاً بعد از مدتی افراد به آنها اعتماد می‌کنند، بدون اینکه حتی شناختی از فرد یا آدرس یا هرگونه اطلاعات او داشته باشند. اینجاست که وقتی آن فرد ظاهراً معتبر ولی ناشناس، اقدام به پخش خبر می‌کند، دیگران به راحتی سخن او را به عنوان موثق‌ترین اخبار نشر می‌دهند و پس از مدتی بسیاری از کاربران مطلع از خبری می‌شوند که هیچ واقعیتی ندارد.

البته این امکان نیز وجود دارد که افراد اخباری را نشر دهند که واقعی است اما به عنوان خصوصی‌ترین مسائل شناخته می‌شود و نباید به هیچ وجه نشر داده شود. بحث اصلی ما این است که آیا می‌توان به بهانه‌ی آزادی بیان هر مطلب و تحلیل را در فضاهای غیرمعتبر و یا نیمه‌معتبر مطرح کرد؟ در حال حاضر تعریفی صحیح و کامل از ترول و ترولینگ در فضای مجازی نداریم و عمدتاً به عنوان مسئله‌ای کوچک و یا تعرضی بی‌ارزش و قابل اغماض دیده می‌شود. اما باید به این نکته توجه کرد که ترولینگ می‌تواند به عنوان روندی تحقیرآمیز و نابودکننده محسوب شود. در بسیاری از موارد این نحوه ابراز نظر و پخش تحریف‌آمیز و یا تحقیرآمیز اخبار موجب ایراد خسارات جدی به افراد می‌شود. برای مثال اگر به واسطه یک شایعه و یا خبر نیمه موثق نسبت به یک شخص، فردی دیگر در ضمن تحلیل مبالغه‌آمیز آن خبر، اقدام به پخش آدرس و یا شماره تلفن او کند، آنگاه باید شاهد گستره عظیمی از تهدیدات و تجاوزات و آبروریزی‌ها باشیم. هیچ‌کدام از شبکه‌های اجتماعی دارای ابزار کافی برای پیشگیری از این موارد نیستند. پیگیری این وقایع و منتشرکننده آنها در بسیاری از موراد برای پلیس غیرممکن است. ناشناس بودن افراد به آنها این اجازه را می‌دهد تا هرگونه ابراز نظر را نسبت به دیگران داشته باشند و بعضاً با پخش اخبار و تحلیلات نفرت‌آمیز نسبت به دیگران موجب به بار آمدن مسائل مختلف خانوادگی، اجتماعی و سیاسی می‌شوند. بدتر آنکه این مسئله تحت عنوان آزادی بیان توجیه می‌شود. بسیاری از اخباری که ناظر به زندگی خصوصی  هنرمندان و افراد مشهور است، از جمله این موارد است. برای مثال فرض کنید یکی از بازیگران سینما، بعد از ازدواج ناموفق خود، سعی در پنهان کردن خبر طلاق خود باشد و آنگاه یه کاربر آگاه ولی ناشناس در فیسبوک، که مورد اعتماد بسیاری در آن شبکه است، اقدام به نشر این خبر کند. در این حالت نه تنها سیر اتهامات و شایعات در مورد آن بازیگر به سمت او روانه میشود بلکه حتی ممکن است موجب افسردگی و حتی اتفاقات وخیمتری نسبت به آن بازیگر شود.

این مسئله بسیار مشابه افشای راز و یا تشویش اذهان عمومی است، اما صرفنظر از نکات قانونی آن، یک نکته اساسی تر مطرح میشود و آن اینکه در چنین شرایطی افراد ناشناس و در عین حال معتمدی در دنیای رسانه وجود دارند که به راحتی میتوانند به کارشکنی و آزار مردم بپردازند و راه حل قانونی با آن نیز بسیار دشوار است. نمونه دیگر این اتفاق در مورد سخنگوی محترم دولت فعلی نیز رخ داد. در این مورد خاص، شخصی اقدام به ایجاد صفحه ای با نام و عنوان سخنگوی دولت ایجاد کرده و بعد از مدتی که اعتماد مردم جلب شد، اقدام به پراکندن شایعات و اتهامات و خبرهای ناموثق پرداخت و تا مدتها فشار رسانه ای بر شخص سخنگو وارد آمد تا اینکه بعد از مدتی این مسئله رفع و شناسایی شد.

به هر حال باید گفت که فیسبوک، توییتر، گوگل پلاس و غیره، به شدت بر اصل آزادی بیان پافشاری می‌کنند و این در حالی است که به راحتی اجازه می‌دهند تا افراد به صورت ناشناس هرگونه مطلب و خبر نیمه موثق را نشر دهند و زمانی که مطلب و یا ترول آنها توسط آن شبکه اجتماعی اصطلاحاً بلاک می‌شود، دیگر دیر خواهد بود زیرا مطلب به اندازه کافی پخش شده است. در فضای شبکه‌های اجتماعی، اخبار نیمه موثق، عمدتاً توسط افرادی پخش می‌شوند که هویت‌شان نامعلوم است و این در حالی است که هویت افراد موضوع خبر معلوم است و این نابرابری طبیعتاً موجب صدمات و سوءاستفاده‌های متنوع می‌شود. این تفاوت عمده‌ای است که میان رسانه‌های سنتی و رسانه‌های جدید موجود است و در عین حال تعریف و نحوه‌ی توجیه آزادی بیان در هر دو به صورتی یکسان و سنتی صورت می‌گیرد.


آخرین مطالب
مشترک خبرنامه شوید