ارتباط با ما
تبلیغات


پنج شنبه ۲۴ دی ۱۳۹۴ | ۲۲:۳۴ ب.ظ
نقش مردم ومجلس:
تبلور حاکمیت مردم در مجلس
علیرضا قدسی
مردم در کنار قانون تاثیرات مهمی را در اجزای حکومت اسلامی خواهند داشت چرا که حکومت اسلامی حضور مردم را عاملی برای تاثیرگذاری در قانون اسلامی قلمداد می کند.

مقدمه

مبارزه مردم ایران با خود رأیی،خودخواهی واستبداد پیشینه ای چندین ساله دارد. این مبارزات ازطریق عالمانی عدالت خواه مانند شهید مدرس(ره) در چارچوب احکام اسلامی هدایت شده وحتی به نتایجی نیز رسیده بود  هرچند که به تشکیل حکومت نینجامید اما فتح بابی شد برای مردم ایران تا پا به پای علما و عدالت خواهان حرکت کنند و در جهت استیفای حق تصمیم گیری جمعی به عنوان حقی طبیعی برآیند.بنابراین با گذر زمان ، استبداد  بیشتر و نافرمانی حاکمان و شاهان  کشور، جمهوری اسلامی با حضور مردم وهدایت عالمان در دستور تشکیل قرارگرفت.بدین سان مردم ایران در سال ۵۷ با رهبری عالمانه ی امام خمینی(ره) استبداد چندین ساله شاهنشاهی را در هم شکسته وکشوری در ذیل احکام اسلام را پایه گذاری کردند که این عمل تمام چهره استبداد و فساد سیاسی را درکشور ازبین برد. این کشور در بدو تشکیل با رای ۹۸ درصدی مردم ، جمهوری اسلامی نام گرفت. بدین سان هم مردم وهم احکام اسلام در این ساختارسیاسی جلوه اصلی  پیدا کرد. به دیگر سخن جمهوری بیان کننده قالب وصورت حکومت اسلامی شد واسلام واحکام آن بیان کننده محتوای این حکومت جلوه نمود.دراین نظام برابری ، آزادی و امنیت  ابزاری در جهت تکامل جامعه شناخته شد و حدود و  احکام آنها را قوانین اسلام مشخص کرد. این گونه بود که مردم و قوانین درکنار یکدیگر سبب قدرتمندی نظام اسلامی شدند.

دراین نوشتار قصد داریم تا با بررسی بیشتر جایگاه مردم، نقش آنها را در تشکیل مجلس شورای اسلامی بررسی کنیم. این نوشتار در مقام تحلیل جایگاه مردم در حکومت اسلامی ، سعی دارد تا به سوالاتی همچون : مردم  چه تاثیری درتدوین قوانین مجلس در جمهوری اسلامی ایران دارند؟ وتا چه حد مجلس اعمال حاکمیت مردم را نشان میدهد؟، رأی مردم در سازوکار حکومت اسلامی کجاست؟ساختار حکومت اسلامی چگونه می‌تواند جلوه‌گر حضور مردم در سرنوشت سیاسی آنها باشد؟و…پاسخ داده وبه تحلیل وبررسی بپردازد.

این  نوشته به سه بخش تقسیم می شود  بخش اول در رابطه با کلیت حکومت و بخش دوم در رابطه با مردم وبخش سوم در رابطه با مجلس شورای اسلامی است.

بخش اول:

اجزای اصلی حکومت اسلامی

۱-قانون

آنچه در هر کشور ومکان جمعی می تواند از بی عدالتی ، باطل گرایی ، هرج ومرج و تک صدایی جلوگیری کند قانون است.توافق در اصل وجود قانون یک مقوله فطری است وهمه انسانها بر اساس فطرت خود وحکم عقل قبول دارند که قانون، سبب تکامل بشر به سمت عدالت ،آزادی و امنیت است.جمهوری اسلامی نیز قوانین خود را در همین جهت پایه ریزی کرده است؛ با این تفاوت که درطول مهم ترین منبع  قوانین که شریعت اسلام است رای ونظر مردم را نیز محترم شمرده وبه آن نیز توجه دارد. این بدین معنی است که حکومت اسلامی  ازطریق قوانین ، مردم را از راهنمایی الهی جدا نساخته وسعی در راهنمایی مردم  با متکامل ترین قوانین که همان قوانین اسلام است در نظر دارد.همانطور که امام خمینی(ره):فرمودند:

«شرف و ارزش انسانها در تبعیت از قانون است که همان تقواست»[۱] درنظر امام  تبعیت از قانون همان تقوای الهی محسوب می شود وبیان می دارد قانونی که براساس احکام اسلامی نگارش می شود تبعیت از آن عین تبعیت از احکام الهی است وهمان احکام الهی محسوب می گردد.

امام خمینی(ره) حتی در میزان ارزشگذاری قانون آنقدر مطمئن بودند که حتی قانون را به عنوان معیار معرفی کردند وتطبیق همه جامعه با قوانین را خواستار شدند وازهرگونه تخاصمی به منظور مقابله با قانون را قاطعانه رد کردند.ایشان فرمودند:

«شماها باید خودتان را تطبیق بدهید با قانون، نه قانون [خودش را] با شما تطبیق بدهد.اگر قانون بنا باشد که خودش را تطبیق بدهد با یک گروه تطبیق بدهد با یک جمعیت تطبیق بدهد با یک شخص، این قانون نیست»[۲]

۲-مردم

نقش مردم در تعیین راهبردها واهداف آینده کشورها تاثیر بسیار زیادی دارد وازجمله عوامل تشکیل یک کشورجمعیت است.نقش مردم درمقبولیت حکومتها مبنای ثبات در حاکمیت آنهاست. ژان ژاک روسو هم بر  اساس تاثیرگذاری مردم، حاکمیت مطلق مردم را قبول کرد و انتخاب کردن وانتخاب شدن را حق شهروندی به حساب آورد؛ این در حالی است که در جمهوری اسلامی فراتر از این مساله توجه شده و مردم نه به عنوان ابزاری برای انتخابات بلکه مردم افرادی تکلیف مدار هستند که شرعا خود را موظف میدانند تا در سیاست شرکت کنند وعامل به آیه”وامرهم شوری بینهم”[۳]باشند.بنابراین در جمهوری اسلامی دین از سیاست جدا نیست ومردم برای نشان دادن تاثیرات حضور خود از مجلس شورای اسلامی استفاده می کنند تا ارتباط تنگاتنگ مردم وحاکمیت در دین وسیاست را نشان دهند.رییس مجلس شورای اسلامی از بین نمایندگان انتخاب می شود که این خود حضور مردم را در دردرون یک قوه مجزا وفراتر ازآن حضوردرنظام سیاسی جمهوری اسلامی را نشان می دهد.

بخش دوم

وظایف مردم

باید توجه داشت که نقش مردم در جامعه اسلامی فراتر از انتخاب یک  نماینده است وبه مواردی مانند«امربه معروف ونهی ازمنکر»به عنوان یک وظیفه دینی توجه می شود در حقیقت  مسوولیت  مردم  در جامعه اسلامی  مضاعف است وغیر ازانتخاب یک نماینده  نظارت بر حسن اجرای وظیفه نمایندگی افراد منتخب نیز بر عهده مردم است درنتیجه  مردم در جمهوری اسلامی می توانندقدرت خود را در موارد زیر نیز نشان  دهند:

  • مشارکت:

مردم با حضور در انتخابات اولا یک انتخاب را صورت می دهند و ثانیا وحدت را شکل می دهند که این وحدت وحضوردر انتخابات مقبولیت یک نظام سیاسی را نشان میدهد.بدین سان در مقابل دشمنان بزرگ ترین بیمه ودرمقابل دوستان عامل عزت وافتخار است.این مشارکت ارتباط متقابل حکومت ومردم را به بهترین وجه نشان میدهد واین به قدری است که ظاهریک نظام مردم سالار را به نمایش می گذارد.

  • نظارت

مردم در جمهوری اسلامی ایران  بر نمایندگان خود نظارت دارند ودر این نظارت تنها دنبال منافع خود نیستند ؛ بلکه رضایت خداوند رانیز مد نظر دارند اماازطریق کسب رضایت مخلوق. بنابر این نظارت بر عملکرد نماینده یک نشان از حاکمیت مردم است.امام خمینی(ره)می فرمایند:

«ملت اگر نظارت نکننددرامور دولت ومجلس وهمه چیز،اگر کنار بروند؛بسپارند دست اینهاوبروند مشغول کارهایشان شوندممکن است یک وقت به تباهی بکشد ما باید ناظر باشیم به امور مردم.ماباید ملت باید ناظر باشد به اموری که در دولت می گذرد.[۴]»

بخش سوم

تبلور حاکمیت مردم در مجلس

سوالی که ممکن است ایجاد شود این است که مردم بعداز انتخاب نماینده، درون مجلس چگونه می تواننداعمال حاکمیت کنند؟این سوال با توجه به دواصل در قانون اساسی جمهوری اسلامی جواب داده می شود:

۱-اصل ۹۰

۲-اصل۷۶

در اصل نودآمده است: “هرکس شکایتی از طرزکار مجلس یاقوه مجریه یا قوه قضائیه داشته باشد،می تواند شکایت خود راکتبا به مجلس شورای اسلامی تقدیم کند مجلس موظف است به این شکایات رسیدگی کند و پاسخ کافی دهد و در مواردی که شکایت به قوه مجریه یا قضائیه مربوط شود رسیدگی و پاسخ کافی از آنها بخواهدودرمدت متناسب نتیجه را اعلام نمایدودرموردی که مربوط به عموم باشدبه اطلاع عامه برساند”.و اصل هفتادوششم هم این گونه اذعان دارد «مجلس شورای اسلامی حق تحقیق وتفحص در تمام امور کشور را دارد».این نظارت وانتقاد از طریق مجلس بسیار تاثیرگذار است ؛ زیرا اگر انتقاد بر اساس تشخیص ومصلحت وآشنایی بامصالح عالیه اجتماع وراه صحیح که لازم است اجتماع طی کند نباشد سبب هرج ومرج وتوقف می شود.[۵]در این دو اصل مشاهده می شود که نمایندگان مجلس که محور حضورمردم در قوه مقننه هستند پیگیر تمامی درخواستهای  مردم درتمام سطوح به حساب می آیند واین نشانه ای از حضور مردم در تمامی قواست زیرا قوه مقننه به عنوان اصلی ترین پایگاه برای رسیدگی به شکایات ودرخواستها به شمار می آید.بنابراین پیروزی نهایی از آن مردم است درحالی که بتوانند نمایندگان اصیل وخدمتگزار به جامعه اسلامی راانتخاب کنند.

نتیجه گیری

در جمهوری اسلامی ایران یقینا مردم در استمرار حکومت  اصل و پایه هستند اما تنها وجود مردم  کافی نیست بلکه باید قوانینی نیز تدوین شود تا جایگاه مردم حفظ شود ورسیدن به آرمانها در نقطه ای مشخص تدوین گردد. بنابراین همه چیز در جهت اهداف وکمال انسانیت است که یکی  از ابزار آن قانون است و با توجه به اهمیت قانون  اهداف نیز باید قانونی تدوین شود که به سمت همان آرمانها باشد وشرع  بهترین راهنماست به همین سبب است که قوانین مجلس باید ازطریق شورای نگهبان با شرع سنجیده شود. در ایران اسلامی رابطه مردم ومجلس یک رابطه دوطرفه است که یکدیگررا تکمیل میکنند این برخلاف غرب است که تنها برنقش مردم تاکید دارند.

[۱] .صحیفه امام خمینی،ج۱۴،ص۲۲۱

[۲] .صحیفه امام خمینی ج۱۴،ص۴۰۵

[۳] سوره شوری:آیه۳۸

[۴] .صحیفه امام خمینی؛ج ۱۵،ص۱۷

[۵] مطهری،مرتضی،حکمت ها واندرزها،تهران:صدرا۱۳۷۵،ص۱۲۲


آخرین مطالب
مشترک خبرنامه شوید