ارتباط با ما
تبلیغات


چهارشنبه ۵ خرداد ۱۳۹۵ | ۱۴:۰۰ ب.ظ
معرفی کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» تالیف مقام معظم رهبری
نخست آنکه معارف و دستگاه فکری اسلامی از تجرد و ذهنیت محض خارج گشته و -همچون همه مکاتب اجتماعی- ناظر به تکالیف عملی و به‌ویژه زندگی اجتماعی باشد و هر یک از مباحث نظری، از این دیدگاه که چه طرحی برای زندگی انسان و چه هدفی برای بودن او و چه راهی برای رسیدن به این هدف ارائه می‌دهد، موردبررسی و تأمل و تحقیق قرار گیرد. مسائل فکری اسلام به‌عنوان اجزای یک واحد، موردمطالعه قرار گیرد.

گروه علمی کافه حقوق: از سال‌های دور تابه‌حال شخصیت‌ها و متفکران زیادی مطالبی را پیرامون اصول عقاید شیعه به رشته تحریر درآورده‌اند. یکی از کتاب‌هایی که اخیراً نیز مورد توجه قرارگرفته است، کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» است که متشکل از ۳۰ جلسه سخنرانی رهبر معظم انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۳ در مسجد امام حسن مجتبیعلیه‌السلام مشهد است. در مورد ویژگی‌های نویسنده می‌توان گفت که ایشان علاوه بر احاطه نظری بر مطالب، در عرصه عمل نیز خود عامل به آن بوده و پس از گذشت سال‌ها همچنان بر درستی آن صحه گذاشته‌اند. درواقع این کتاب با توجه به تجربه عملی مقام معظم رهبری در مبارزات پیش از انقلاب، تحولات پس از انقلاب و دوره رهبری ایشان، در عرصه عمل و اجرا نیز امتحان خود را پس داده است. مطالب در چهار بخش ایمان، توحید، نبوت و امامت آمده است. با این توضیحات بهترین فردی که می‌تواند محتوای کتاب را معرفی کند خود معظم له می‌باشند. ایشان در مورد «طرح کلی اندیشه اسلام در قرآن» می‌فرمایند:

طرح کلی اندیشه ی اسلامی در قرآن

«طرح اسلام به‌صورت مسلکی اجتماعی و دارای اصولی منسجم و یک آهنگ و ناظر به زندگی جمعی انسان‌ها، یکی از فوری‌ترین ضرورت‌های تفکر مذهبی است. مباحثات و تحقیقات اسلامی، پیش‌ازاین به‌طور غالب، فاقد این دو ویژگی بس مهم بوده و ازاین‌رو، در مقایسه اسلام با مکاتب و مسالک اجتماعی این روزگار، باحثان و جویندگان را چندان‌که شاید و باید، به نتیجه ثمربخش و قضاوت قاطع نرسانیده است؛ یعنی از اینکه بتواند مجموعاً طرح و نقشه یک آیین متحدالاجزا و متماسک را ارائه دهد و نسبت آن را با مکتب‌ها و آیین‌های دیگر مشخص سازد، عاجز مانده است. به‌علاوه، چون عموماً بحث‌ها ذهنی و دور از حیطه تأثیر عملی و عینی و مخصوصاً اجتماعی، انجام‌گرفته، بیش از معرفتی ذهنی به بار نیاورده و نسبت به زندگی جمعی انسان‌ها، علی‌الخصوص نسبت به تعیین شکل و قواره جامعه، تعهد و تکلیف و حتی نظریه روشن و مشخصی را ارائه نداده است. سخن دیگر آنکه قرآن -سند قاطع و تردیدناپذیر اسلام- در بیش‌ترین موارد، سهمی در روشنگری و راهگشایی نیافته و به‌جای آن، دقت‌ها و تعمقات شبه عقلی یا روایات و منقولات ظنی ـو گاه بااعتباری بیشترـ میدان‌دار و مسئول شناخته‌شده و بالنتیجه، تفکرات اعتقادی جدا از قرآن و بی‌اعتنا به آن، نشو و نما یافته و شکل‌گرفته است. شاید همین بی‌ارتباطی و بی‌اعتنایی یا احساس بی‌نیازی یا نومیدی از امکان استفاده‌های صحیح -که هر یک به‌نوبه خود، معلول عوامل خاص است- موجب آن گشته که تدبر درآیات قرآن، جای خود را به قرائت و تلاوتی سطحی و سرسری و فاقد نتیجه و ثواب دنیوی و یکسره برای پاداش و جزای اخروی داده و کتاب کریم الهی دستمایه عوامی‌ها و عوام‌فریبی‌ها بشود. با توجه به این واقعیت، می‌توان به‌طور خلاصه سه خصوصیت مهم را در بحث‌ها و گزارش‌های فکری اسلامی، ضرورتی دانست که تخلف از آن، شایسته متفکران آگاه و مسئول این روزگار نیست:

نخست آنکه معارف و دستگاه فکری اسلامی از تجرد و ذهنیت محض خارج گشته و -همچون همه مکاتب اجتماعی- ناظر به تکالیف عملی و به‌ویژه زندگی اجتماعی باشد و هر یک از مباحث نظری، از این دیدگاه که چه طرحی برای زندگی انسان و چه هدفی برای بودن او و چه راهی برای رسیدن به این هدف ارائه می‌دهد، موردبررسی و تأمل و تحقیق قرار گیرد. مسائل فکری اسلام به‌عنوان اجزای یک واحد، موردمطالعه قرار گیرد.

دیگر آنکه مسائل فکری اسلام، به‌صورت پیوسته و به‌عنوان اجزای یک واحد، موردمطالعه قرار گیرد و هر یک به لحاظ آنکه جزئی از مجموعه دین و عنصری از این مرکب و استوانه‌ای در این بنای استوار است و با دیگر اجزا و عناصر، هم‌آهنگ و مرتبط است -و نه جدا و بی‌ارتباط با دیگر اجزا- بررسی شود تا مجموعاً از شناخت این اصول، طرح کلی و همه‌جانبه‌ای از دین، به‌صورت یک ایدئولوژی کامل و بی‌ابهام و دارای ابعادی متناسب بازندگی چندبُعدی انسان، استنتاج شود. دیگر آنکه در استنباط و فهم اصول اسلامی، مدارک و متون اساسی دین، اصل و منبع باشد، نه سلیقه‌ها و نظرهای شخصی یا اندوخته‌های ذهن و فکر این‌وآن… تا حاصل کاوش و تحقیق، به‌راستی «اسلامی» باشد و نه هر چیز جز آن.

b101fa9bdd0c35b4319fa7cdeb1495ae_XL

برای برآمدن این منظور، قرآن کامل‌ترین و موثق‌ترین سندی است که می‌توان به آن متکی شد که: «باطل را از هیچ سوی بدان راه نیست» و «در آن، مایه روشنگری هر چیز هست» و البته در پرتو تدبیری ژرف پیما که خود، ما را به آن فرمان داده است. آنچه در این رساله گردآمده، نموداری است از کوششی برای تأمین این منظورها، به‌صورت گزارشی از اسلام، طی یک سلسله سخنرانی. در این سخنرانی‌ها کوشیده شد که مهم‌ترین پایه‌های فکری اسلام، از سازنده‌ترین وزنده‌ترین ابعادش، در خلال آیات رسا و روشن قرآن جستجو شود و آنگاه ضمن تشریح تبیینی که شیوه تدبر و تعمق در قرآن را به شنوندگان بیاموزد، پایه‌های مزبور در این آیات، مشخص و نشان داده شود و در موارد لازم، از روایات صحیح صادر از پیامبرِ خدا و ائمه معصومین علیهم‌السلام برای توضیح و تأکید، بهره‌گیری گردد تا ضمن اینکه آیاتی از قرآن مورد تأمل و تدبر و فهم قرارگرفته، اصلی از اصول اسلام، آن‌هم از دیدگاهی عملی و زاینده تعهد و تکلیف و به‌عنوان یکی از نقاط طرز تفکر و ایدئولوژی اسلام، تبیین گردیده باشد.»

کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» با کتاب‌های متعددی که با عنوان اندیشه اسلامی یا اصول عقاید به رشته تحریر درآمده‌اند متفاوت است. این کتاب‌ها اصول اعتقادی دین را بیشتر به‌عنوان مفاهیم ذهنی تلقّی کرده و در مقام اثبات درستی این اصول و پاسخگویی به شبهات مطرح‌شده، هستند. برخلاف این کتاب‌ها، «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» مباحث ضروری دین را به‌گونه‌ای تعهد آفرین معرفی کرده است؛ یعنی در کتاب، اصول اساسیِ اعتقادی دین، مبتنی بر آیات قرآن به مخاطب عرضه‌شده است، به‌طوری‌که این اصول اعتقادی از سطح مفاهیمی ذهنی خارج‌شده و رنگ و بوی عملی گرفته‌اند.

این کتاب از یک‌سو تبیین‌کننده مبانی معرفتی نظام حقوقی جمهوری اسلامی مبتنی بر قرآن کریم با ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود بوده و از سویی نیز با توجه به جایگاه محوری نظر رهبری در تعیین سیاست‌های کلی نظام حقوقی ایران و نظارت بر تحقق این سیاست‌ها و رعایت اقتضائات اجتماعی و مصالح روز، ضرورت مطالعه این کتاب برای قشر حقوقی را بیش‌ازپیش نمایان می‌سازد.

طرح کلی اندیشه ی اسلامی در قرآن

درنهایت نیز نظر برخی از کارشناسان اسلامی را درباره این کتاب و مباحث مطرح‌شده توسط مقام معظم رهبری بیان خواهد شد:

حجت‌الاسلام پناهیان[۱]: «عناوین این کتاب هرچند همه عقیدتی هستند، اما وقتی وارد می‌شوید، می‌بینید تکلیف مسائل اجتماعی و اخلاقی نیز روشن‌شده است؛ یعنی این ایمان از یک فکر نظام‌مند توضیح داده می‌شود.» «شاید علت جذابیت بحث‌ها در آن زمان، نشان دادن کارآمدی دین است. از دل (بحث) توحید و نبوت و ایمان ایشان، مسائل اجتماعی درمی‌آید… نگاه‌های اجتماعی مقام معظم رهبری را در این کتاب ببینید و به‌سلامت، سابقه و صلابت آن پی ببرید… در این کتاب معلوم می‌شود ایشان یک شخصیت کاملاً سیاسی هستند و این هوشمندی سیاسی افتخار است.»

دکتر رحیم‌پور ازغدی [۲]: «معظم له در جلسات سخنرانی که در مساجد کرامت و امام حسن علیه‌السلام مشهد داشتند همواره دین مبین اسلام و اندیشه‌های تابناک آن را به‌عنوان یک نگاه و مکتب و مسلک مدنظر قرار داده و بر تبیین این مسئله مهم تأکید داشتند و نباید به این اندیشه‌ها به‌عنوان یک موعظه پراکنده نگریست.» «مقام معظم رهبری قبل از پیروزی انقلاب و در شرایط اجتماعی حاکم در سال‌های ۱۳۵۳ و ۱۳۵۴ که مکاتب دیگر در جامعه گسترش و تبلیغ می‌شدند و جوانان ملاک و معنایی درستی بر اساس اسلام برای محک و سنجش در اختیار نداشتند، بر این مسئله تأکید داشتند که باید سبک سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و همچنین زندگی اجتماعی مردم در جامعه اسلامی در راستای سبک زندگی اسلامی شکل گیرد.»

حجت‌الاسلام رضا غلامی[۳]: «رهبر معظم انقلاب در اول کتاب خود طرح اسلام به‌صورت مسلکی اجتماعی و دارای اصول یک آهنگ را یکی از ضرورت‌های تفکر مذهبی می‌دانند. تشخیص چنین ضرورت و اولویتی از سوی آیت‌الله العظمی خامنه‌ای در سال ۱۳۵۳ ه.ش یعنی چهار سال مانده به پیروزی انقلاب اسلامی نشان از شخصیت فکور، پیشرو، انقلابی و استثنایی ایشان است. در آن زمان موانع جدی بر سر راه حرکت انقلاب بود و شواهد قطعی هم بر پیروزی انقلاب وجود نداشت. باوجوداین رهبر معظم انقلاب در آن برهه زمانی بر ضرورت طرح اسلام به شکل اجتماعی، منسجم و یک آهنگ تأکید ویژه داشتند.»

[۱] – اولین جلسه از سلسله جلسات «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» در دانشگاه امام صادق علیه‌السلام اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۹۴

[۲] – در سلسله جلسات بازخوانی اندیشه‌های امام خامنه‌ای در حسینیه آیت‌الله جواد خامنه‌ای مشهد مقدس مردادماه سال ۱۳۹۳

[۳] – رئیس مرکز پژوهش‌های علوم انسانی اسلامی صدرا در دومین جلسه از سلسله جلسات شرح کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» در دانشگاه امام صادق علیه‌السلام اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۹۴


آخرین مطالب
مشترک خبرنامه شوید