ارتباط با ما
چهارشنبه ۲ تیر ۱۳۹۵ | ۰۹:۴۰ ق.ظ
به بهانه ی ماه رمضان:
بررسی حقوقی و قضائی جرم روزه خواری/ مصادیق این جرم و مجازات آن چیست؟
حمید نظریان
حالت دوم زمانی است که شخصی مرتکب عملی می شود که نفس آن عمل به تنهایی جرم نیست و در قانون برای آن مجازات تعیین نشده است.نظیر همین فعل روزه خواری، اما چون عمل ارتکابی در انظار و اماکن عمومی و معابر به صورت علنی واقع شده و عفت عمومی را جریحه دار ساخته ، فقط مرتکب یا مرتکبین به حبس از ده روز تا دو ماه یا تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم خواهند شد .

گروه سیاسی کافه حقوق: در تعریف حقوق می توان اینطور گفت که مجموعه ای از قواعد و دستورهای رفتاری الزام آوری است که تنظیم بخش روابط اجتماعی، تعیین کننده رفتارهای منطبق با اهداف جامعه و حد و مرز گذار بین سود فردی و اجتماعی است۱.

از طرفی با توجه به شرایط جامعه ایرانی و حاکمیت احکام اسلام بر تمام شئون زندگی افراد، مسئله مقابله با رفتار های هنجار شکنانه و خلاف عفت و اخلاق عمومی، مورد توجه بسیاری از حقودانان  و صاحب نظران قرار گرفته است. همچنین ماده ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی با اشاره به موضوع «تظاهر به عمل حرام» و جرم انگاری این مفهوم، شرایط را برای برخورد قضایی با این نوع رفتارها فراهم آورده است. از جمله این موارد، مسئله نظاهر به روزه خواری در ملا عام و قبح شکنی از این فعل حرام در جامعه است.

به نظر میرسد با توجه به مطرح شدن عنوان «تظاهر به عمل حرام» در ماده ۶۳۸ ق.م.ا و اینکه روزه خواری از مصادیق بارز ارتکاب فعل حرام است، بتوان ماده ۶۳۸ را مستندی برای برخورد قضایی با اقدامات برخی افراد هنجارشکن در راستای اقدام به روزه خواری در ملا عام و معابر عمومی دانست. اما ضروری است برای روشن شدن موضوع، پاره ای مفاهیم مندرج در این ماده قانونی از منظر فقهی و حقوقی با دقت بیشتر بررسی گردد.

روزه خواری

ماده ی ۶۳۸:

“هرکس علنا در انظار و اماکن عمومی و معابر تظاهر به عمل حرامی نماید،علاوه بر کیفر عمل،به حبس از ۱۰ روز تا ۲ماه و یا تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم میگردد.و در صورتی که مرتکب عملی شود که نفس آن عمل دارای کیفر نمی باشد ولی عفت عمومی را جریحه دار نماید،فقط به حبس از ۱۰ روز تا ۲ماه و یا تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم خواهد شد.”

مقنن در بیان عنصر مادی جرم در ماده مذکور، مواردی را بیان میدارد. از جمله تظاهر به عمل حرام، جریحه دار کردن عفت عمومی و علنی بودن عمل. برای روشن شدن موضوع لازم است موارد فوق دقیق تر مورد بررسی قرار گیرد:

الف) تظاهر به عمل حرام :

مفهوم تظاهر با توجه به معنی لغوی آن یعنی وانمود کردن و انجام فعل در مرئی و منظر دیگران. بنابراین ارتکاب عمل حرام لزوماً باید به نحوی صورت گیرد که در مرئی و منظر عده ای واقع شود.

ب ) ارتکاب عملی که عفت عمومی را جریحه دار می کند :

«مراد از عفت عمومی یک سلسله افکار و معتقدات اخلاقی و مذهبی و آداب و رسوم اجتماعی است که با سطح بینش و فرهنگ و دانش و تحولات مادی و اقتصادی و ایدئولوژی هر کشور و هر قوم کاملاً مرتبط بوده و تشخیص آن در صلاحیت دادگاه رسیدگی کننده به جرم می باشد»۲ بنابراین « ارتکاب این قبیل اعمال هرچند نفس عمل انجام یافته در قانون و شرع جرم نیست ولی به جهت مغایرت آن با اخلاق عمومی، مرتکب آن قابل تعقیب کیفری و مستحق مجازات می باشد»۳

ج ) ارتکاب عمل به صورت علنی :

کلمه « علن » در قانون مجازات اسلامی تعریف نشده است ولی در بند الف ماده ۲۱۴ مکرر قانون مجازات عمومی سابق آمده است « از نقطه نظر جزایی ، مقصود از ارتکاب عملی به طور علنی ارتکاب آن در مرئی و منظر عموم است اعم از این که محل ارتکاب از امکنه عمومی باشد یا نه و یا ارتکاب آن در امکنه ای است که معد برای پذیرفتن عموم باشد ». همچنین در حکم شماره ۴۱۳ – ۱۳/۱۲/۱۸ صادره از شعبه ۲ علن اینگونه تعریف شده است « مقصود از ارتکاب عمل به طور علنی در قوانین جزایی اعم از این است که در مرئی و منظر عموم واقع شود یا در اماکنی که معد برای عموم باشد و معابر اعم از کوچه و خیابان و به طور کلی هر محلی که ممر عام شناخته شود عمومی محسوب است. احتراز مرتکب از رویت مردم و آشکار شدن موضوع به هیچ وجه تاثیری در علنی بودن موضوع ندارد و همین که عمل در محلی به وصف مذکور ارتکاب شود علنی محسوب است»۴

عنصر معنوی

جرم موضوع ماده ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی از جمله جرایم عمدی است زیرا مرتکب باید علاوه بر علم و آگاهی به غیرقانونی بودن و حرام بودن عمل ارتکابی قصد انجام آن را نیز باید داشته باشد.

مجازات تظاهر به فعل حرام

قانونگذار در خصوص مجازات جرم موضوع ماده ۶۳۸ دو حالت را پیش بینی کرده است :

۱- حالتی که شخصی عمل حرامی را که نفس آن عمل جرم و قابل مجازات است در انظار و اماکن عمومی و معابر مرتکب می شود مثلا شرب خمر کرده یا دیگری را از روی شهوت ببوسد که در این صورت علاوه بر مجازات مقرر در مواد ۱۷۴ و ۱۲۴ قانون مجازات اسلامی به لحاظ انجام این گونه اعمال در انظار عمومی به حبس از ده روز تا دو ماه یا تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم می شود.

۲- حالت دوم زمانی است که شخصی مرتکب عملی می شود که نفس آن عمل به تنهایی جرم نیست و در قانون برای آن مجازات تعیین نشده است.نظیر همین فعل روزه خواری، اما چون عمل ارتکابی در انظار و اماکن عمومی و معابر به صورت علنی واقع شده و عفت عمومی را جریحه دار ساخته ، فقط مرتکب یا مرتکبین به حبس از ده روز تا دو ماه یا تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم خواهند شد .

همچنین باید توجه داشت که جرم مزبور ازجمله جرایم واجد جنبه عمومی است که نیازی به شاکی خصوصی ندارد و برابر ماده ۷۲۶ قانون مجازات اسلامی نیز غیر قابل گذشت است.

ارجاعات:

۱ – بایسته های حقوق اساسی، ابوالفض قاضی، ص ۲۳

۲ – شامبیاتی ، دکتر هوشنگ ، حقوق کیفری اختصاصی ، ج سوم ،انتشارات مجمع علمی و فرهنگی مجد ،چ هفتم ، ص۵۵۶ .

۳ – ولیدی ، دکتر محمد صالح ، حقوق جزای اختصاصی ، جرایم علیه عفت و اخلاق عمومی و حقوق و تکالیف خانوادگی ، موسسه انتشارات امیرکبیر  ، چ سوم ، تهران ۸۶ ، ص۲۰۷ .

۴ – گلدوزیان ، دکتر ایرج ، محشای قانون مجازات اسلامی ،انتشارات مجمع علمی و فرهنگی مجد ،چ دهم ، سال۸۶ ،ص۳۷۰

 

آخرین مطالب
مشترک خبرنامه شوید