ارتباط با ما
پنج شنبه ۱۷ تیر ۱۳۹۵ | ۰۳:۰۰ ق.ظ
بررسی وضعیت حقوق مالکیت فکری در ایران:
ایران از چه زمانی به کنوانسیون های بین المللی حقوق مالکیت فکری پیوسته است؟
مهرداد سعیدی
ایران از سال ۲۰۰۱ عضو وایپو است و تابحال تعدادی از پیمان‌های مربوط به مالکیت فکری را پذیرفته‌است. ایران در سال ۱۹۵۹ به معاهده پاریس برای حمایت از مالکیت صنعتی پیوست، همچنین در سال ۲۰۰۳ به پیمان مادرید برای ثبت بین‌المللی علائم ملحق شد و در سال ۲۰۰۵ عضو توافقنامه لیسبون به منظور حمایت از نام منشأ و ثبت بین المللی آن شد که حفاظت از نام جغرافیایی مرتبط با محصولات را تضمین می‌کند.

گروه علمی کافه حقوق:

حقوق مالکیت فکری (معنوی) intellectual property   به حقوقی گفته می‌شود که به صاحبان آن حق بهره‌وری از فعالیت‌های فکری و ابتکاری انسان را می‌دهد و ارزش اقتصادی و قابلیت داد و ستد دارد ولی موضوع آن شیء معین مادی نیست. و به دو قسمت تقسیم می شود: ۱-  مالکیت صنعتی ۲- مالکیت هنری و ادبی

در بخش مالکیت صنعتی عمدتاّ حق اختراع، علائم صنعتی و تجارتی، طرح‌های صنعتی و نشانه‌های جغرافیایی مطرح می شود؛ و در بخش مالکیت ادبی و هنری، حقوق مولفان، مصنفان، هنرمندان و پدیدآورندگان نرم افزارهای رایانه‌ای و حقوق جانبی مربوط به کپی رایت که شامل آثار دیداری و شنیداری می باشد، مورد بررسی قرار می گیرد.

مهترین معاهدات در زمینه حقوق مالکیت فکری:

  • کنوانسیون پاریس راجع به مالکیت صنعتی (۱۸۸۳)
  • کنوانسیون برن راجع به مالکیت ادبی و هنری (۱۹۸۶)
  • موافقت نامه مادرید درباره ثبت بین المللی علایم (۱۸۹۱)
  • موافقت نامه لاهه درباره سپرده گذاری بین المللی طرح های صنعتی (۱۹۲۵)
  • موافقت نامه لیسبون برای حمایت از علایم منبع و ثبت بین المللی آنها (۱۹۵۸)
  • کنوانسیون جهانی کپی رایت ژنو (۱۹۸۲)
  • موافقت نامه جنبه های تجاری حقوق مالکیت فکری (Trips) (1994)

توضیح در مورد تریپس: تناقض کنوانسیون ها و موافقت نامه های پیشین و عدم وجود یک ساز و کار اجرایی مؤثر در آنها، باعث مطرح شدن حقوق مالکیت فکری در مذاکرات دور اروگوئه در قالب «موافقت نامه عمومی تعرفه و تجارت» (گات) شد که سرانجام به تصویب موافقت نامه جنبه های تجاری حقوق مالکیت فکری (Trips) منجر گردید این موافقت‌نامه‌ که هم چنین یکی از سه رکن اصلی موافقت‌نامه‌های سازمان جهانی تجارت (موافقت‌نامه‌های مربوط به تجارت کالا، موافقت‌نامه‌ مربوط به تجارت خدمات، موافقت‌نامه‌ جنبه‌های تجاری حقوق مالکیت فکری) است، از اسناد غیر قابل تفکیک دور اروگوئه محسوب گردیده و از جامعترین و کاملترین موافقت‌نامه‌ ها در خصوص حقوق مالکیت فکری به شمار می‌آید که تاکنون در سطح بین المللی وجود داشته است. از مهترین ویژگی های آن می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • این موافقت‌نامه‌ از نظر پوشش، انواع مختلف حقوق مالکیت فکری از قبیل حق نسخه برداری و حقوق جانبی (حقوق اجرا کنندگان، تولیدکنندگان آثار صوتی، و سازمانهای پخش رادیو تلویزیونی)،علائم تجاری، علائم جغرافیایی، طرحهای صنعتی، حق اختراع طرحهای ساخت مدارهای یکپارچه و اطلاعات افشاء نشده را شامل می‌گردد.
  • این موافقت‌نامه‌ ضمن تعیین استاندارد‌های حداقل به برخی از کنوانسیونهای سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) از قبیل کنوانسیون پاریس برای حمایت از مالکیت صنعتی، کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری، کنوانسیون بین المللی حمایت از اجراکنندگان و تولید کنندگان آثار صوتی و سازمانهای پخش رادیو تلویزیونی (کنوانسیون رم) و معاهده مالکیت فکری در خصوص طرحهای ساخت مدارهای یکپارچه (معاهده واشنگتن) اشاره نموده و مقررات ماهوی آنها را لازم الاجرا دانسته است.
  • این موافقت‌نامه‌ با تأکید بر مسأله اجرا به مواردی از قبیل رویه‌های اداری، مدنی و کیفری اشاره نموده و قواعدی را در خصوص اقدامات موقتی و تأمینی و رویه‌های خاصی را جهت اجرا در مرزها بیان می‌دارد.
  •     این موافقت‌نامه‌ در خصوص حل و فصل دعاوی میان اعضای سازمان جهانی تجارت، رکن حل اختلاف را صالح در رسیدگی دانسته و برابر تفاهم نامه حل اختلاف، موضوع به رکن حل اختلاف ارجاع و در آنجا رای نهایی صادر خواهد شد.

وایپو (wipo): سازمان جهانی مالکیت فکری (World Intellectual Property Organization) یکی از ۱۷ آژانس تخصصی سازمان ملل است. وایپو با امضای توافقنامه‌ای در استکهلم در سال ۱۹۶۷ “برای تشویق آثار خلاقانه در راستای حمایت از مالکیت معنوی در جهان” تاسیس شد . ویپو هم‌اکنون ۱۸۴ کشور عضو دارد  و ۲۴ معاهده بین‌المللی را مدیریت می‌کند  و مقر آن در ژنو، سوئیس قرار دارد.

رابطه WIPO با WTO: سازمان تجارت جهانی (WTO) در ۱۵ آوریل ۱۹۹۴ پس از پایان مذاکرات چندجانبه (GATT) در اروگوئه تأسیس شد. این سازمان موافقت نامه مربوط به موارد تجارت حقوق مالکیت معنوی معروف به Trips را در اول ژانویه تصویب کرد. در طول مذاکرات «گات» نمایندگان کشورهای جهان سوم با اظهار عدم ارتباط موضوعاتی همچون حقوق مالکیت معنوی با موضوع گات و نیز علت وجود سازمان های تخصصی مثل wipoبا طرح مقرّرات مشهور به Trips، به جریان مذاکرات اعتراض داشتند. دبیرکل wipoآشکارا اعلام کرده بود که سازمان متبوعش هیچ گونه نقشی در تدوین سلسله مقرّرات Trips نداشته است و آن را در مواردی با اهداف wipoمتعارض می بیند. موافقت نامه Tripsعصر نوینی در حمایت و اجرای حقوق مالکیت معنوی و افزایش فعالیت های wipo ایجاد کرد. مفاد مندرج در موافقت نامه Trips در ارتباط با کپی رایت و حقوق مربوطه، علایم تجاری، اسامی جغرافیایی، طرح های صنعتی و اختراعات، فعالیت های انجام شده توسط wipo و کنوانسیون های قبلی را حمایت خواهند کرد. در اول ژانویه ۱۹۹۶ م موافقت نامه ای میان سازمان جهانی مالکیت معنوی و سازمان تجارت جهانی به امضا رسید.

حقوق مالکیت فکری در ایران: ایران از سال ۲۰۰۱ عضو وایپو  است و تابحال تعدادی از پیمان‌های مربوط به مالکیت فکری را پذیرفته‌است. ایران در سال ۱۹۵۹ به معاهده پاریس برای حمایت از مالکیت صنعتی پیوست، همچنین در سال ۲۰۰۳ به پیمان مادرید برای ثبت بین‌المللی علائم ملحق شد و در سال ۲۰۰۵ عضو توافقنامه لیسبون به منظور حمایت از نام منشأ و ثبت بین المللی آن شد که حفاظت از نام جغرافیایی مرتبط با محصولات را تضمین می‌کند. ایران تاکنون کنوانسیون برن را امضا نکرده‌است و عضو هیچ یک از کنوانسیون‌های بین المللی مربوط به  کپی رایت یا حق تکثیر نیست. در سازمان تجارت جهانی تنها ناظر است و به موافقت نامه تریپس هم نپیوسته‌است به همین علت آثار پدیدآمده در ایران بوسیله افراد مقیم ایران در کشورهای دیگر مانند آمریکا محافظت نمی‌شوند. از این رو در صورت تمایل یا نیاز به ثبت هر گونه مالکیت فکری می بایست هر فرد جداگانه در آن کشورها اقدام به ثبت کپی رایت آثارو ومحصولات و یا علائم تجاری شرکت خود نماید. مهترین قوانین داخلی ایران در رابطه با حقوق مالکیت فکری عبارتند از: قانون ثبت علائم و اختراعات ۱۳۱۰ /  قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان ۱۳۴۸/  قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی ۱۳۵۲/  قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای۱۳۷۹ /  قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری ۱۳۸۶/  در سال ۱۳۸۹ پیش نویس لایحه جامع حمایت از حقوق مالکیت ادبی و هنری و حقوق مرتبط از سوی  وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی  به دولت تقدیم شد که در صورت تصویب جایگزین قوانین فعلی کپی رایت ایران خواهد شد.

آخرین مطالب
مشترک خبرنامه شوید