ارتباط با ما
تبلیغات


چهارشنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۵ | ۰۲:۲۴ ق.ظ
نحوه تعامل ایران با سازمان‌های غیردولتی بین‌المللی حقوق بشری، با تأکید بر سازمان عفو بین‌الملل
ضرورت تغییر در نحوه برخورد ایران با سازمان‌های غیردولتی بین‌المللی
امیر درون پرور- دانشجوی دکتری حقوق بین الملل عمومی
امروزه سازمان‌های بین‌المللی غیردولتی یکی از شاخصه‌های اصلی نظم نوین جهانی به شمار می‌آیند و نقشی اساسی را در پیکربندی مفهوم نوظهور «جامعه مدنی جهانی» ایفا می‌کنند. از سوی دیگر به این دلیل که دیپلماسی دولت‌محور دیگر از تـوان لازم بـرای تقویت و حمایت از حوزه‌هایی نظیر دموکراسی، حقوق بشر، محیط‌زیست و توسعه پایدار برخوردار نیست، تعامل با سازمان‌های بین‌المللی غیردولتی اهمیتی مضاعف پیداکرده است.

گروه بین الملل کافه حقوق: امروزه سازمان‌های بین‌المللی غیردولتی یکی از شاخصه‌های اصلی نظم نوین جهانی به شمار می‌آیند و نقشی اساسی را در پیکربندی مفهوم نوظهور «جامعه مدنی جهانی» ایفا می‌کنند. این نهادها مخصوصاً از نیمه دوم سده بیستم میلادی به این‌سو رشد عددی و تنوع کارکردی بی‌سابقه‌ای را تجربه کرده‌اند. علاوه بر کثرت عددی، منابع مالی، اطلاعاتی و فکری این سازمان‌ها، تخصص و اثربخشی کافی را در اختیار آنان گذارده تا در اموری که ازنظر سنتی منحصراً تحت مسئولیت و اداره دولت‌ها بوده ورود کنند و جای پای خود را به‌عنوان بازیگری فعال و مؤثر درصحنه بین‌المللی در کنار کنشگران دولتی تثبیت نمایند. از سوی دیگر به این دلیل که دیپلماسی دولت‌محور دیگر از تـوان لازم بـرای تقویت و حمایت از حوزه‌هایی نظیر دموکراسی، حقوق بشر، محیط‌زیست و توسعه پایدار برخوردار نیست، تعامل با سازمان‌های بین‌المللی غیردولتی اهمیتی مضاعف پیداکرده است.

اهمیت سازمان‌های غیردولتی بین‌المللی حقوق بشری در سطح بین‌الملل
پس از پایان جنگ بین‌الملل دوم تاکنون مفاهیم «خیر مشترک» و «اخلاق جهانی» با مرکزیت گفتمان حقوق بشر در جامعه جهانی جایگاه ویژه و برجسته‌ای یافت و بالتبع به هدف عمده و غالب تعداد بی‌شماری از سازمان‌های بین‌المللی غیردولتی تبدیل شد. پس از تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر در سال ۱۹۴۸ تا به امروز شاهد نفوذ گسترده هنجاری و ارزشی حقوق بشر در میان دولت‌ها هستیم و همین امر دولت‌ها را بر آن داشت تا با هماهنگ ساختن سیاست‌های خود باارزش‌های بشری (هرچند به‌ظاهر) هم خود را با تحولات پیش‌آمده همساز نمایند و هم در سطح بین‌المللی وجهه مطلوب و مثبتی را برای خود کسب کنند. در این میان سازمان‌های غیردولتی بین‌المللی حقوق بشری به‌واسطه گسترش نفوذ رسانه‌های جمعی نقش عمده‌ای را در جهت‌دهی افکار عمومی و حساسیت بخشی به موضوعات حقوق بشری بر عهده داشتند و همین امر سبب شده است که دولت‌ها بیش‌ازپیش به همکاری و تعامل با این نهادها بپردازند.
با عنایت به دلایل پیش‌گفته و نیز وضعیت خاص جمهوری اسلامی ایران در منطقه مخصوصاً پس از انقلاب اسلامی و فشارهای بعضاً غیرمنصفانه کشورهای غربی در مورد وضعیت حقوق بشر ایران، اهمیت و حساسیت تعامل و همکاری ایران با سازمان‌های غیردولتی بین‌المللی حقوق بشری به‌ویژه در فضای پسابرجام بیش‌ازپیش احساس می‌شود.

نحوه تعامل ایران با سازمان‌های غیردولتی بین‌المللی حقوق بشری، با تأکید بر سازمان عفو بین‌الملل (Custom)  اهمیت و نحوه تعامل ایران با سازمان‌های غیردولتی حقوق بشری (با تأکید خاص بر سازمان عفو بین‌الملل)
در برخورد جمهوری اسلامی ایران با سازمان‌های غیردولتی بین‌المللی حقوق بشری متأسفانه تاکنون شاهد واکنشی «تهدید محور» بوده‌ایم. چنین واکنشی در فضای بین‌المللی مخصوصاً به جهت اهمیت یافتن گفتمان حقوق بشر، نه‌تنها تغییری در نگرش این سازمان‌ها در قبال ایران ایجاد نکرده بلکه بر بدبینی بیشتر نسبت به وضع حقوق بشر ایران دامن زده است. لذا لازم است جمهوری اسلامی ایران این تهدید را به‌منزله فرصتی قلمداد نموده و تا حد ممکن و با اندکی واقع‌بینی از وجود این سازمان‌ها بهره ببرد.
مخصوصاً در عرصه حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی که به ایدئولوژی، آرمان‌ها و دیدگاه‌های حاکم بر فضای پس از انقلاب اسلامی نزدیک‌تر است می‌توان به مشارکتی فعال در این سازمان‌ها و تغییر نگرش آن‌ها نسبت به وضعیت ایران امید بیشتری داشت. تعامل ایران با این سازمان‌ها را می‌توان ازجمله در موارد ذیل محقق نمود:
۱- تعامل و گسترش روابط میان دستگاه‌های دولتی با سازمان‌های غیردولتی بین‌المللی فعال در عرصه حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی،
۲- بسترسازی و کمک به تشکیل و تعامل NGO های داخلی با سازمان‌های غیردولتی بین‌المللی فعال در عرصه حقوق اقتصادی-اجتماعی،
۳- تشویق نهادهای عمومی غیردولتی داخلی در این عرصه، نظیر کمیته امداد و بنیاد مستضعفان به ایجاد روابط سازنده با NGO های بین‌المللی هم به‌منظور اثرگذاری بر آن‌ها و هم تبادل تجربیات،
۴- دعوت از NGO های مؤثر در سطح بین‌المللی به ایران به‌منظور مشاهده پیشرفت‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی صورت گرفته در ایران و انعکاس این موفقیت‌ها در افکار عمومی جهانی ،
۵- انجام پروژه‌های مشترک به‌منظور بهره‌مندی از تجارب و ظرفیت‌های این سازمان‌ها در زمینه‌های مختلف ازجمله کودکان خیابانی، زنان سرپرست خانوار، مسکن‌سازی، خدمات شهری و … .
و اما در رابطه با سازمان‌های فعال در حوزه حقوق مدنی و سیاسی، باید خاطرنشان ساخت که به دلیل برخی تفاوت‌ها و تعارض‌ها میان موازین بین‌المللی حقوق بشری با مبانی ایدئولوژیک و قوانین جمهوری اسلامی ایران، بالطبع برقراری تعامل با چنین سازمان‌هایی به سهولت دسته اول (حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی) نیست. در عرصه حقوق مدنی و سیاسی دودسته سازمان غیردولتی را می‌توان برشمرد.
الف) دسته اول سازمان‌هایی هستند که اساساً در قبال دولت‌ها نگاه بی‌طرفانه و یکسانی دارند و از برخوردهای دوگانه و تبعیض‌آمیز با کشورهای مختلف احتراز می‌جویند (ازجمله انجمن منع شکنجه و حقوقدانان بدون مرز).
امکان تعامل با این دسته از سازمان‌ها از طریق ایجاد و ارتقای NGO های داخلی مرتبط با همتایانشان در سطح بین‌المللی به‌منظور ایجاد هم‌زبانی با آن‌ها؛ توضیح واقعیات موجود در ایران در جهت کاستن از نگاه منفی آن‌ها؛ انجام پروژه‌های مشترک به‌منظور افشای موارد نقض حقوق بشر در غرب، مخصوصاً آمریکا و رژیم صهیونیستی و استفاده حداکثری از توان رسانه‌ای این سازمان‌ها برای اثرگذاری بر افکار عمومی جهانی؛ استفاده از ظرفیت این سازمان‌ها در نهادهای بین‌المللی نظیر شورای حقوق بشر ملل متحد به‌منظور انعکاس سیاست‌های مثبت ایران ازجمله با تنظیم اسناد حقوق بشری و عضویت در کمیته‌های حقوق بشری، به دست می‌آید.
ب) دسته دوم از NGO های بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی دارای رویکرد سیاسی خاص و گاهی ابزاری هستند و همواره در قبال جمهوری اسلامی ایران موضعی خصمانه و تخریبی داشته‌اند. این NGO ها به دلیل گستردگی فعالیت‌هایشان عمدتاً ازنظر مالی و سیاسی به برخی دولت‌های غربی وابستگی‌هایی دارند که امکان تعامل سازنده ایران با آن‌ها را به‌مراتب دشوارتر می‌کند. یکی از این NGO ها سازمان عفو بین‌الملل است که اتفاقاً اهمیتی به‌مراتب بیشتر از سایر همتایانش در فضای بین‌الملل دارد. هرچند این سازمان در طول بیش از نیم‌قرن فعالیت حقوق بشری‌اش دستاوردهای بسیار مثبتی در جهت ارتقای قواعد حقوق مدنی و سیاسی داشته است، اما در مواردی نیز می‌توان به کاربرد استاندارد دوگانه این سازمان در قبال دولت‌های مختلف اشاره نمود. در این مورد می‌توان به گزارش این سازمان در رابطه با درگیری‌های واقع در سرزمین‌های اشغالی اشاره کرد که در گزارش‌های سازمان عفو بین‌الملل، شاهد کوچک جلوه دادن حجم خشونت‌های طرف اسرائیلی و اتخاذ موضعی غیرسیاسی در گزارش برای خنثی کردن انتقادات خود از اسرائیل بوده‌ایم .
سازمان عفو بین‌الملل هرساله  گزارشی را از وضعیت حقوق بشر ایران (و سایر کشورها) ارائه کرده و به موارد عمده نقض‌های حقوق بشری در ایران اشاره نموده است. این گزارش‌ها از این باب حائز اهمیت است که در بررسی ادواری جهانی حقوق بشرِ شورای حقوق بشر ملل متحد از وضعیت دولت‌ها، ممکن است از گزارش‌های سازمان‌های غیردولتی حقوق بشری ازجمله عفو بین‌الملل استفاده شود . این گزارش‌ها ممکن است منجر به پیشنهاد و تصویب قطعنامه حقوق بشری علیه ایران در مجمع عمومی  و در موارد حاد احاله وضعیت به شورای امنیت سازمان ملل متحد شود.
با عنایت به اهمیت سازمان عفو بین‌الملل درزمینه حقوق بین‌المللی بشر و نیز با توجه به‌دشواری اثرگذاری بر این سازمان طبق دلایل پیش‌گفته، می‌توان در کنار راه‌های فوق‌الذکر در مورد سایر سازمان‌ها موارد ذیل را در رابطه با نحوه تعامل با سازمان عفو بین‌الملل اشاره نمود:
۱- اجازه حضور این سازمان در ایران و امکان برقراری روابط سازنده با NGO های داخلی به‌منظور ارائه اطلاعات موثق از پیشرفت‌های ایران در حوزه قانون گزاری و اجرا،
۲- مشارکت فعال ایران در نهادهای بین‌المللی حقوق بشری و متعاقباً برقراری رابطه مثبت با سازمان‌های غیردولتی فعال در این نهادها و استفاده از قدرت لابی‌گری و فشار این NGO ها در جهت منافع ملی و سیاست خارجی ایران،
۳- شناسایی و مطالعه دقیق میزان و نحوه وابستگی این سازمان ازلحاظ مالی و اطلاعاتی و افشای آن در افکار عمومی بین‌المللی، به‌منظور تبدیل «تهدید و فشار» به «فرصت»،
۴- استفاده از توانمندی‌های NGO های بی‌طرف برای خنثی کردن آثار موضع‌گیری‌های سازمان‌های حقوق مدنی و سیاسی دسته دوم نظیر عفو بین‌الملل از طریق برنامه‌ریزی دقیق و هدفمند.
امید است در شرایط حاضر که موازین حقوق بشری در عرصه بین‌الملل به چنین جایگاه و منزلتی رسیده‌اند و سازمان‌های غیردولتی بین‌المللی حقوق بشری را به بازیگرانی اثرگذار بدل نموده‌اند، جمهوری اسلامی ایران نیز بتواند در پرتو واقع‌گرایی روشمند، آرمان‌های انقلاب اسلامی را در مسیری که شایسته نام ایران است هدایت کند.


آخرین مطالب
مشترک خبرنامه شوید