ارتباط با ما
تبلیغات


سه شنبه ۲ شهریور ۱۳۹۵ | ۱۱:۳۳ ق.ظ
آشنایی با حقوق شهروندی:
آیا می توان سارق را کتک زد؟/ مروری بر اصل دفاع مشروع در قانون مجازات اسلامی
در این گزارش به این موضوع خواهیم پرداخت که در چه مواردی با استناد به اصل دفاع مشروع می توان به دفع سارق پرداخت و در چه مواردی ضرب و جرح وی جرم محسوب شده و مسئولیت کیفری ساکنین منزل را در پی خواهد داشت.

گروه اجتماعی کافه حقوق: یکی از موضوعات حقوقی مهمی که  بسیاری از شهروندان ممکن است با آن برخورد کرده باشند یا اینکه دانستن آن برایشان اهمیت داشته باشد، مسئله نوع برخورد با سارق و کسی است که بدون اجازه و به قصد تجاوز به مال اشخاص وارد حریم خصوصی افراد شده است. تاکنون موارد بسیاری را شنیده یا تجربه کرده باشید که سارقی شبانه وارد منزل شخصی شده و در همین حین ساکنین در منزل متوجه حضور او در منزل می شوند. حال سوال اینجا است که ساکنین منزل در این موقعیت چگونه میتوانند از خود و اموالشان در برابر سارق دفاع نمایند. به عبارت دیگر ساکنین میتوانند به سارق حمله ور شده و او را مورد ضرب و جرح قرار دهند؟

ارتکاب بسیاری از اعمال نظیر ضرب و جرح عمدی و بدون دلیل افراد بر اساس قوانین جزائی کشور جرم تلقی شده و طبیعتا ضارب مستوجب تحمل مجازات و پرداخت دیه خواهد بود. اما تحت شرایطی خاص قانون گذار این عمل را از حالت مجرمانه خارج ساخته و فرد را مستوجب مجازات نمی داند. یکی از این موارد دفاع مشروع است.

2015-6-18-11-22-46-279 (Custom)در ماده ۱۵۶ قانون مجازات اسلامی دفاع مشروع اینگونه تعریف شده است: « هرگاه فردی در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در برابر هرگونه تجاوز یا خطر فعلی یا قریب الوقوع با رعایت مراحل دفاع مرتکب رفتاری شود که طبق قانون جرم محسوب می شود، درصورت اجتماع شرایط زیر مجازات نمی شود:

الف- رفتار ارتکابی برای دفع تجاوز یا خطر ضرورت داشته باشد.

ب- دفاع مستند به قرائن معقول یا خوف عقلایی باشد.

پ- خطر و تجاوز به سبب اقدام آگاهانه یا تجاوز خود فرد و دفاع دیگری صورت نگرفته باشد.

ت- توسل به قوای دولتی بدون فوت وقت عملاً ممکن نباشد یا مداخله آنان در دفع تجاوز و خطر مؤثر واقع نشود. »

موضوع تجاوز در این ماده سه حالت دارد : اول)  تجاوز به نفس ، عرض و ناموس.  دوم) تجاوز به مال.  سوم) تجاوز به آزادی تن.

همچنین در تبصره یک ماده ۱۵۶مسئله دفاع مشروع از دیگری نیز این طور بیان گردیده است. « دفاع از نفس، ناموس، عرض، مال و آزادی تن دیگری در صورتی جایز است که او از نزدیکان دفاع کننده بوده یا مسؤولیت دفاع از وی برعهده دفاع کننده باشد یا ناتوان از دفاع بوده یا تقاضای کمک نماید یا در وضعیتی باشد که امکان استمداد نداشته باشد »

حال این سوال پیش می آید که در چه مواردی با استناد به اصل دفاع مشروع می توان به دفع سارق پرداخت و در چه مواردی ضرب و جرح وی جرم محسوب شده و مسئولیت کیفری ساکنین منزل را در پی خواهد داشت.

در ابتدای بحث باید به این نکته توجه کرد که قانون گذار حق دفاع را برای کسی که مورد تعرض و تجاوز قرار گرقته، محترم شمرده است ولی اعمال این حق بی قید و شرط هم نیست. برای همین هم یک سری قید هایی را برای دفاع مشروع لازم می داند. یکی از شرایط دفاع مشروع این هست که در دفاع مشروع کردن از قاعده الاسهل فالاسهل تجاوز نکنیم. یعنی مثلا اگر مهاجم با داد زدن از تجاوز و هجومش منصرف می شود باید به همان داد زدن کفایت کنیم. اگر با دست و مشت و لگد می شود دفاع کرد به همان مقدار باید اکتفا کرد. اگر می شود تجاوز را با چوب دستی دفع کنیم به همان مقدار کفایت کنیم و اگر نشد با این شخص بجنگیم تا کشته شود.

پس اگر تجاوز تمام شد و شما هم دفاع کردید و دیگر خطری کسی را تهدید نمی کرد. شما حق ندارید عمل مقابله به مثل انجام دهید. این دیگر دفاع نیست بلکه انتقام جویی است که عملی مجرمانه و مستوجب مجازات است.

فرضا اگر کسی با چوب دستی به شما حمله کرد و شما چوب دستی را بگیرید و به اسم دفاع مشروع سر مهاجرم را مضروب کنید و در اثر همین ضربه آن شخص فوت کند شما قاتل هستید. نه مدافع، چون با گرفتن چوب دستی خطر دفع شد و ادامه دادن این کار انتقام جویی است.

لذا رعایت شرایط بالا در دفاع الزامی هست و نباید فراموش کرد، شما حق کیفر کردن ندارید! در صورت تسلیم شدن یا رفع کردن آلات ضرب و جرح سارق، حق ندارید این شخص را مجروح یا مصدوم کنید. کیفر کردن تنها در صلاحیت دستگاه قضایی هست و بس و شما صرفا تا زمان استمرار تجاوز و تهاجم حق “دفاع” دارید. در این صورت نه نیاز به پرداخت خسارت به مجرم هستید و نه مرتکب جرمی شدید.

 


آخرین مطالب
مشترک خبرنامه شوید