ارتباط با ما
تبلیغات


پنج شنبه ۶ آذر ۱۳۹۳ | ۱۵:۳۹ ب.ظ
وقتی ازدواج یک‌طرفه بر هم می‌خورد
شرایط و موارد فسخ نکاح چیست؟
این‌طور نیست که تنها راه بر هم خوردن عقد ازدواج، طلاق باشد. علاوه بر طلاق که شرایط خاص خودش را دارد، گاهی هم در شرایطی خاص می‌توان نکاح یا همان ازدواج را فسخ کرد. فسخ در قانون به حالتی گفته می شود که به اراده یکی از دو طرف عقد، اثر عقد از بین برود و وضعیت به حالت پیش از زمان عقد برگردد.

ازدواج طلاق

کافه حقوق؛ مسعود درودیان (کارشناس حقوقی اداره آموزش مردمی قوه قضاییه)

آیا می‌دانید در چه شرایطی زن و مرد می‌توانند برای فسخ ازدواج خود اقدام کنند؟

آیا می‌دانید فسخ ازدواج چه تفاوتی با طلاق دارد؟

آیا می‌دانید جنون یا دیوانگی در چه شرایطی باعث فسخ ازدواج می‌شود؟

آیا می‌دانید فسخ، عملی یک‌جانبه است و نیازی به توافق دو طرف ندارد؟

آدمیزاد است دیگر، هر وقت که چندتایشان کنار هم جمع می‌شوند، یک داستانی درست می‌شود! نه فقط در معامله‌های اقتصادی و تجاری، بلکه حتی در روابطی مثل ازدواج هم چنین مشکلات و ماجراهایی را می‌توان دید. اما برای این که حقی از کسی ضایع نشود یا نظم جامعه به هم نخورد، دانشمندان و متفکران آنها دور هم جمع شدند و برای همه این موضوعات، قانون‌هایی نوشتند.

امیدواریم هیچ وقت این مشکلات برای کسی پیش نیاید، اما زندگی است دیگر، هر چیزی در آن ممکن است. مثلاً وقتی فقط دو روز از ازدواج‌تان گذشته و قاعدتاً خیلی خوشحال هستید،‌ ممکن است با شرایطی روبه‌رو شوید که بخواهید شرایط را به همان دو روز پیش برگردانید. درست است که نمی‌شود زمان را به عقب برگرداند، اما اگر با بعضی از قوانین آشنا شوید، در چنین شرایطی می‌توانید تا حدودی راه و چاه را تشخیص بدهید و کارهایی بکنید که به نفع‌تان است یا حداقل ضرر کمتری را تحمل کنید. به این کار، یعنی برگرداندن وضعیت به حالت قبل از عقد، فسخ می‌گویند.

این چند صفحه را که بخوانید، تا حدی با فسخ نکاح آشنا می‌شوید. البته فراموش نکنید که به هر حال، بهترین کار این است که به سراغ یک متخصص، یعنی مشاور حقوقی یا وکیل بروید و کار را به کاردان بسپارید.

تفاوت فسخ و طلاق

این‌طور نیست که تنها راه بر هم خوردن عقد ازدواج، طلاق باشد. علاوه بر طلاق که شرایط خاص خودش را دارد، گاهی هم در شرایطی خاص می‌توان نکاح یا همان ازدواج را فسخ کرد. فسخ در قانون به حالتی گفته می شود که به اراده یکی از دو طرف عقد، اثر عقد از بین برود و وضعیت به حالت پیش از زمان عقد برگردد.

در مورد ازدواج چون رابطه قراردادی بین طرفین مالی نیست و بحث خانواده مطرح است، شرایطی که برای فسخ در قراردادهای مالی پیش‌بینی شده، مطرح نیست. مواردی که منجر به فسخ ازدواج می‌شود، به سه دسته (عیوب، تدلیس و تخلف از شرط صفت) تقسیم می‌شود. رسیدگی به این موارد در صلاحیت دادگاه خانواده قرار دارد.

اما بعضی تفاوت‌های فسخ و طلاق این است که اولاً برای طلاق باید تشریفاتی خاص انجام داد، مثل خواندن صیغه طلاق یا حضور شاهد و… . اما در فسخ نیازی به این تشریفات نیست. ثانیاً پیش از وقوع طلاق باید از دادگاه حکم یا اذن گرفت، ولی فسخ نکاح نیاز به این اقدام ندارد و رسیدگی دادگاه محدود به احراز وجود حق فسخ است و تکلیفی در باب اصلاح زوجین و ارجاع به داوری ندارد. به علاوه، طلاق مخصوص عقد دائم است، ولی فسخ هم نکاح دائم و هم موقت را در بر می‌گیرد.

  • نکته: فسخ باید به صورت فوری انجام شود، چرا که هدف قانون‌گذار از اینکه حق فسخ را به یکی از طرفین داده، رفع فوری ضرر از وی است. به همین دلیل، طرفی که حق فسخ دارد به شرط آنکه از حق فسخ خود و فوریت آن اطلاع داشته باشد، باید فوراً آن را انجام دهد، وگرنه حق فسخ وی از بین می‌رود.

 عیوبی که باعث فسخ نکاح می‌شوند

گفتیم که یکی از مواردی که باعث فسخ ازدواج می‌شود، «عیوب» است. در واقع، اگر یکی از دو طرف ازدواج، دچار بعضی عیب‌های مشخص باشد، همسرش می‌تواند به صورت یک‌طرفه و بدون رضایت او، ازدواج را فسخ کند. بعضی از این عیب‌ها مختص مردان است؛ یعنی اگر مردی چنین عیب‌هایی را داشته باشد،‌ زن می‌تواند عقد را فسخ کند. بعضی هم مختص زنان است و مردان می‌توانند از آنها استفاده کنند. اما «جنون» یا همان دیوانگی عیب مشترکی است که هر یک دچار آن باشد، طرف مقابل می‌تواند ازدواج را فسخ کند.

فسخ ازدواج با دیوانه یا مجنون

اگر مرد یا زن دچار جنون یا دیوانگی باشند، طرف مقابل می‌تواند نکاح را فسخ کند. احتمالاً کسی شکی ندارد که این حکم قانون‌گذار کاملاً عادلانه و منطقی است. تصورش را بکنید که فردی با کسی دیگر ازدواج کند که دچار بیماری‌های روانی جدی و شاید خطرناک است. مسلماً با چنین فردی نمی‌توان به راحتی از «طلاق» حرف زد. به همین دلیل، قانون‌گذار حق فسخ یک‌جانبه این ازدواج را مطرح کرده است. البته تشخیص اینکه بیماری فرد «جنون» است یا بیماری روحی دیگر، با متخصصانی است که دادگاه معلوم می‌کند.

جنون دوره‌ای و دائمی

جنون دو حالت دارد: دائمی و ادواری. اما در هر دو حالت، باعث می‌شود طرف سالم نکاح را فسخ کند، البته به شرط آنکه پایدار باشد، زیرا جنون ناپایدار ضرری را متوجه همسر نمی‌کند.

  • جنون دائمی: فرد به صورت همیشگی دچار حالت جنون است.
  • جنون ادواری: جنونی است که مستمر نیست و متناوب است یعنی می‌آید و می‌رود. تفاوت‌اش با جنون ناپایدار این است که در جنون ناپایدار فرد در دوره‌ای دچار جنون می‌شود و بعد به طور کامل، سلامت خود را باز می‌یابد که این حالت از موجبات فسخ نکاح نیست، ولی در جنون ادواری فرد مجنون در دوره‌ای دچار جنون می‌شود، بعد خوب می‌شود و بعد از آن دوباره به جنون می‌رسد.

تفاوت مرد و زن مجنون

درست است که جنون هم برای مرد و هم برای زن، باعث فسخ نکاح است، اما تفاوت‌هایی هم میان این دو وجود دارد. مثلاً جنون شوهر، چه قبل از ازدواج و چه بعد از آن ایجاد شود، به زن اجازه فسخ را می‌دهد، اما جنون زن فقط هنگامی موجب حق فسخ برای مرد است که در حال عقد وجود داشته باشد. به عبارت دیگر، اگر زن بعد از عقد دیوانه شود، شوهرش حق فسخ ندارد.

تازه باید بدانید که مرد یا زن به شرطی دارای حق فسخ به خاطر جنون همسرشان هستند که هنگام عقد، از جنون او آگاهی نداشته باشند؛ یعنی اگر موقع عقد، بدانند که دارند با فردی مجنون ازدواج می‌کنند، چون با آگاهی اقدام به ضرر خویش کرده‌اند، دیگر حق فسخ نخواهند داشت.

عیوب ویژه زن و مرد

گفتیم عیب‌هایی وجود دارند که هر کسی دچارشان باشد،‌ طرف مقابل می‌تواند با استفاده از آنها، ازدواج را فسخ کند. به جز جنون که بین زن و مرد مشترک است، بعضی عیوب مختص مردان و بعضی هم مختص زنان است. عیوب ویژه مرد منحصر به بیماری‌هایی است که توان برقراری رابطه زناشویی با همسر را از مرد بگیرد. این موارد به طور کامل در ماده ۱۱۲۱ قانون مدنی آورده شده است. بعضی از عیوب ویژه زن هم که حق فسخ را به شوهر می‌دهند، عبارت‌اند از:

* جذام (خوره)

* برص (نوعی بیماری پوستی‏ که بر اثر آن لکه‏های معمولاً بزرگ سفید یا سیاه در بدن پدید می‏آید)

* زمین‌گیری

* نابینایی هر دو چشم

  • نکته: عیوب ویژه زن در صورتی موجب حق فسخ برای مرد است که در هنگام عقد وجود داشته باشد.

 

و اما فریبکاران

یکی از مواردی که به طرفین اجازه می‌دهد ازدواج را فسخ کنند کاری است که «تدلیس» نام دارد. یعنی فرد به اصطلاح کلی کلک بزند و صفت‌هایی را به خود نسبت بدهد که آنها را ندارد. اگر فردی با این روش ازدواج کند، تکلیف آن ازدواج معلوم است: همسر می‌تواند ازدواج را فسخ کند. حق هم دارد! تصور کنید آقای خواستگار خودش را دارای تحصیلات عالی یا ثروتمند یا متخصص در هنر خاصی معرفی کند و دل عروس‌خانم را ببرد! آن‌وقت،‌ بعد از اینکه خطبه عقد جاری شد، عروس بیچاره بفهمد که تمام چیزهایی که درباره همسرش تصور می‌کرده، دروغ بوده است.

در ضمن، تفاوتی نمی‌کند که این صفات و ویژگی‌های دروغین در متن عقد نوشته شده باشد یا خیر، چون در هر دو حالت،‌ حق فسخ وجود دارد. بنابراین، آنچه در تدلیس مهم است وجود سوء نیت و قصد فریب طرف مقابل است.

 

تخلف از شرط صفت

آخرین موردی که به یکی از طرفین عقد اجازه فسخ نکاح را می‌دهد، تخلف از شرط صفت است. شرط صفت یعنی اینکه صفت خاصی در شخص شرط شده باشد، ولی بعد از عقد معلوم شود که فرد فاقد آن وصف بوده است. تفاوت تدلیس با تخلف از شرط صفت در این است که در تدلیس فرد قصد فریب دارد، ولی در تخلف از شرط صفت، فرد چنین نیتی ندارد و واقعاً خود را واجد آن صفت می‌داند، اما بعد از عقد متوجه می‌شود که دارای آن وصف خاص نیست. مثل اینکه دختر یا پسری خود را منتسب به خانواده‌ای دارای ثروت و مقام بداند، ولی بعداً متوجه شود که نسبتی با آن خانواده ندارد.

تکلیف مهریه چه می‌شود؟

خب، حتماً برای شما هم سؤال پیش آمده است که در صورت فسخ ازدواج، تکلیف مهریه چه می‌شود. طبق قانون، اگر قبل از شروع زندگی زناشویی فسخ انجام شود، زن مهریه‌ای نمی‌گیرد و در غیر این صورت، مهریه به زن تعلق می‌گیرد، مگر اینکه مرد به خاطر تدلیس زن، ازدواج را فسخ کرده باشد.

در واقع،‌ اگر زن فریبکاری یا تدلیس کرده باشد و شوهر هم به همین دلیل، ازدواج را فسخ کند، زن مهریه‌ای دریافت نخواهد کرد.

فسخ را ثبت کنید

همان‌طور که گفتیم، فسخ نکاح کاری یک‌طرفه است. در واقع، دارنده حق فسخ برای این کار برخلاف طلاق، ملزم به رعایت تشریفات خاصی نیست و فقط با گفتن لفظ یا انجام عملی که بر آن دلالت داشته باشد، اتفاق می‌افتد، ولی ثبت آن پس از صدور حکم مربوط از سوی دادگاه الزامی است.

ثبت نکردن فسخ نکاح به صورت رسمی، باعث می‌شود که متخلف به جزای نقدی درجه پنج (بین ۸۰ میلیون ریال تا ۱۸۰ میلیون ریال) و حبس تعزیری درجه هفت (از ۹۱ روز تا شش ماه) محکوم می‌شود.


  1. وکالت   ۱۳۹۳/۱۲/۰۹  

    باسلام
    از مطلبتون استفاده کردیم ممنون

  2. زارع   ۱۳۹۴/۰۳/۱۴  

    باسلام خیلی مطالب خوب ومختصر بود ممنون

  3. ناشناس   ۱۳۹۴/۱۰/۰۶  

    با سلام ایا اگر زنی بعد از ازدواج اقدام به دزدی کند و به زندان بیفتد شوهرش می تواند به این دلیل که ابروی مرد با این کار زن رفته از دادن مهریه خودداری کند و او را طلاق دهد/

  4. صابر   ۱۳۹۵/۰۷/۲۵  

    من سیغه دائمم همسرم چشاش کم بینا بوده به طوری که تا حد ۳متر را میدیده و مرا فریب داده لنز طبی گذاشته وبعدشهم رفته عمل جراحی کرده همه اینا را ازمن کتمان کرده ایا حق فسخ دارم جناب وکیل خواهشن جواب بدین منتظرم با تشکر خوب جوابی به ما ندادین

  5. صابر   ۱۳۹۵/۰۷/۲۵  

    سلام برادر جواب متن مارا خواهشن لطف کنید بگین

  6. حسن   ۱۳۹۵/۰۷/۲۵  

    سلام برادر جواب متن هارا خواهشن لطف کنید بگین

  7. حسن   ۱۳۹۵/۰۷/۲۵  

    من سیغه دائمم همسرم چشاش کم بینا بوده به طوری که تا حد ۳متر را میدیده و مرا فریب داده لنز طبی گذاشته وبعدشهم رفته عمل جراحی کرده همه اینا را ازمن کتمان کرده ایا حق فسخ دارم جناب وکیل خواهشن جواب بدین منتظرم با تشکر خوب جوابی به ما ندادین

  8. سجاد   ۱۳۹۵/۰۷/۲۶  

    سلام من هم مشکل این آقا یا خانم را در خصوص ضعیف بودن چشم دارم اما با این تفاوت که ایشان عمل نکرده اند و چشمشان هنوز ضعیف است،آیا به نتیجه ای میرسم برای فسخ نکاح؟

  9. فاطمه   ۱۳۹۵/۱۲/۰۹  

    سلام، همسر من دچار بیماری زگیل تناسلی شده،قبل از ازدواج این مشکل داره،۵ماه ازدواج کردیم و من ۱ماه فهمیدم این زگیل ها جز بیماری های مقاربتی محسوب میشه، میخوام درخواست فسخ نکاح بدم،میشه!؟ شرایطش چیه؟؟؟؟

آخرین مطالب
مشترک خبرنامه شوید