ارتباط با ما
تبلیغات


چهارشنبه ۲۶ آبان ۱۳۹۵ | ۱۱:۰۰ ق.ظ
یادداشت اختصاصی کافه حقوق:
اصول و مبانی حقوق عمومی در نهج البلاغه
یکی از منابع غنی اسلامی در حوزه حقوق ، علی الخصوص حقوق عمومی کتاب پرفیض نهج البلاغه است که با مطالعه سطر به سطر آن به معانی ژرف و عمیقی دست خواهیم یافت. در ادامه به موضوعاتی نظیر ازادی بیان, انتخابات آزادانه, تامین اجتماعی و … از منظر نهج البلاغه خواهیم پرداخت.
گروه علمی کافه حقوق: بشر همواره به دنبال ان است تا بهترین قواعد و قوانین را برای حفظ و ارتقای رفاه و امنیت خود و همنوعانش وضع نماید، در این میان مکاتب حقوقی با اتکا بر نظریه اندیشمندان غربی، به وضع قوانین در حوزه حقوق عمومی پرداخته اند که پس از مدتی به جهت ریشه تفکر مادی آنها، راه به جایی نبرده و یا از یادها رفته اند و یا بی اثر مانده اند.

 اما دین اسلام به جهت شاخت دقیق از ابعاد وجودی انسان، قوانینی را ملحوظ نموده که همواره پویا است، از جمله منابع غنی اسلامی، در حوزه حقوق عمومی میتوان به نهج البلاغه اشاره کرد که به نوعی دائره المعارف حکومتداری محسوب میگردد و با اینکه حکومت سالامی امیرالمومنین به ۵ سال نیز خاتمه نیافت، اما نهج البلاغه توانسته تمامی ابعاد حقوقی حکومت سالامی را منعکس نماید. ولی اندیشمندان هنوز به ژرفای عمیق این منبع عظیم پی نبرده اند. مقاله حاضر که به روش توصیفی –اسنادی به موضوع پرداخته است به این نتیجه دست یافته که با توجه به دیدگاه های عمیق نهج البلاغه به حقوق عمومی و رابطه دو طرفه حکومت و مردم ، اصول و مبانی حقوق عمومی در ان کاملا بیان گردیده و میتواند به عنوان یک منبع بسیار مهم علمی در این حوزه مورد استفاده واضعان قانون قرار گیرد. پیشنهاد محقق آن است که علما و اندیشمندان حقوقی کشور، با استخراج مباحث مهم در این حوزه ، و تدریس آن در دانشکده های حقوق به صورت واحدی مجزا ، نسبت به معرفی و اشاعه مطلب علمی این منبع عظیم تلاش نمایند.

nahjolbalaghe

دین مبین اسلام به جهت شناختی که از انسان و ابعاد وجودی او دارد ، تعالیمی را در اموزه های خود قرار داده است که متاسفانه به جهت برخی بی توجهی ها، تا کنون نتوانسته آنگونه که شایسته آن می باشد، از آن بهره برداری گردد. یکی از منابع غنی اسلامی در حوزه حقوق ، علی الخصوص حقوق عمومی کتاب پرفیض نهج البلاغه است که با مطالعه سطر به سطر آن به معانی ژرف و عمیقی دست خواهیم یافت که میتواند برای بشریت پس از قرآن کریم و سخنان گوهربار خاتم نبی (ص)، به عنوان منبع عظیم محسوب گردد.

مبانی حقوق عمومی مردم در نهج البلاغه

شناخت امیرالمومنین از مردم به جهت آن است که حقوقی بر آنان متصور میداند زیرا امیرالمومنین به این اصل و حقیقت دست یافته که حکومت بدون مردم کاملا بی مفهوم میباشد.     مردم نیز در حکومت دارای حقوقی هستند که حاکمان با ایفای این حقوق، در پویایی و شادابی حکومت میتوانند موثر واقع گردد که اهم آنها عبارتند از:

۱ – مشارکت سیاسی مردم

در نگاه امیرالمومنین (ع)، آگاهی سیاسی مردم همواره باید در سطح بالایی قرار داشته باشد تا بدین وسیله حاکمان به سهولت بتوانند در مواقع لزوم، مسائل را مطرح نمایند.

۲ – پذیرفتن رای مردم

و اموری که به بناست که افراد رای خود را ابراز کنند هرکس باید دقت کامل کند تا نظر صحیح را برگزیند و از آن دفاع کند و به اندازه ای که ممکن است آن را توضیح دهد. سپس اقدام به رای گیری شود. اگر نتیجه آرا بر خلاف او بود و وی در اقلیت قرار گرفت نظر اکثریت را بپذیرد.

۳ – آزادی و مصادیق آن در حکومت امیرالمومنین (ع)

علی (ع) در پی آن است تا، خود مخاطب ، اعتماد به نفس پیدا کرده و عمق و روح آزادی را درک و احساس کند تا از این رهگذر بر اصلی از اصول وجودش آگاه شده و بیدار شود چرا که خداوند او را آزاد خلق کرده است.

 ۳ – ۱ – حقوق و آزادی سیاسی مردم

 از ویژگی های نظام های مردمی وجود آزادی سیاسی و اجتماعی در جامعه است . آزادی زمینه حضورمرئم و همکاری و همراهی آنان در عرصه های گوناگون را فراهم می آورد.

امام علی (ع) آزادی به ویژه در زمینه های اجتماعی و سیاسی ، را ارزش می شمرد و می کشد همه گروه های جامعه از آن برخودار شوند. بنابراین مردم را به پاسداری از این ارزشهای فرا می خواند.

۲-۳ –فضای آزاد حاکم بر حکومت علی (ع) سبب شد جریان های فکری و سیاسی بسیاری شکل گیرد.این گرو ه ها که برخی ازانها بعدها به فتن انگیزی و جنگ با حضرت روی آوردند،از آزادی برخوردار بودند و به اندازه گرو ه های همسو و همراه امام از آزادی بهره می بردند.

۳-۳-آزادی بیان

براساس آموزه هاس اسلامی ، بیان واقیعات آزاد است . اهمیت بیان واقعیات به اندازی است که آگاهان باید در جهت اطلاع رسانی گام بردارند. در آیین اسلام کسی که واقعیات و حقائق را می داند و قدرت بیان برخودار است ،باید از سکوت بپرهیزد و در این موقعیت ، خاموشی ومحروم ساختن مردم از دریافت حقایق گناه است و باز خواست دنیوی و اخروی درپی دارد.

۳-۴ – اصل انتخابات آزادانه

از دید امام علی (ع)،راه خدا و انبیاءاز میان مردم می گذرد . آمدن حکومت دینی و غیر دینی و رفتن آن با رای مردم است .اگر چه ایشان مشروعیت حکومت دینی را الهی و منصوب به خدا می دانند ،اما مقوبلیت ( آمد و رفت حکومت ) را وابسته به رای اکثریت محسوب می کنند.

۴- حق تامین اجتماعی

اولولیت دادن به کودکان ، کهنسا لان نیازمندان و زمین گیران در برخوداری از خدمات امدادی حکوتم ، در شمار سفارش های پیوسته امام (ع) جای دارد. حضرت علی (ع) هنگام واگذاری فرمانداری مصر به مالک به وی چنین توصیه کرد:

((خدا را ،خدارا درباره طبقات پایین اجتماع و آنان که چاره ای ندارند،همانند مستمندان ،نیازمندان و از کارافتادگان …. بخشی از بیت المال و غلات را در محل ، به آنان اختصاص ده …)

نتیجه گیری

نهج البلاغه را می توان انعکاسی صاف و شفاف از قرآن و پیامبر دانست ، شاید بتوان مدعی این موضوع گردید که با مطالعه نهج البلاغه ، تصویری کامل از حکومت پیامبر ، و کلام وحی بر ذهن انسان نقش می بندد اما متاسفانه تا کنون این منبع عظیم علمی و دینی ، از دیدگان اندیشمندان و قانونگذاران ، پنهان مانده و آنگونه که شایسته می باشد به آن توجه نگردیده است ،همانگونه که ملاحظه گردید امیر المومنین در نگاه خویش به مبنای حقوق عمومی در حکومت خویش ، هیچ موضوعی را نادیده نگرفته است به گونه ای که روابط حکومت با مردم و حقوقی که حکومت بر مردم دارد و همچنین حقوقی که مردم بر حکومت دارند،را مورد کالبد شکافی موشکافانه قرار داده و تمامی عواملی را که می تواند موجب خدشه دار شدن روابط بین مردم و حکومت و بالعکس است را شناساسس و معرفی نموده است.


آخرین مطالب
مشترک خبرنامه شوید