ارتباط با ما
تبلیغات

سه شنبه ۲ آذر ۱۳۹۵ | ۱۴:۰۰ ب.ظ
آشنایی با حقوق شهروندی:
“حقوق شهروندی” در آینه قوانین جاری
در مقایسه با دهه گذشته آشنایی با “حقوق شهروندی”، نیز به مانند سایر مسائل اجتماعی از جمله ضرورت هایی است که جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده و از آن جا که اجرای حقوق شهروندی مستلزم آگاهی افراد جامعه به حقوق و تکالیف خود می باشد و تا زمانیکه اعضای جامعه امری را ندانند نمی توانند آن را اجرا کنند، لذا لازم است حقوق شهروندی و فرهنگ احترام به حقوق دیگران در جامعه فرهنگ سازی و نهادینه شود تا آحاد جامعه حقوق و تکالیف خود را بشناسند و در تعاملات اجتماعی و اقتصادی رفتار خود را بر اساس این حق و تکلیف تنظیم کند.

گروه اجتماعی کافه حقوق: در مقایسه با دهه گذشته آشنایی با “حقوق شهروندی”، نیز به مانند سایر مسائل اجتماعی از جمله ضرورت هایی است که جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده و از آن جا که اجرای حقوق شهروندی مستلزم آگاهی افراد جامعه به حقوق و تکالیف خود می باشد و تا زمانیکه اعضای جامعه امری را ندانند نمی توانند آن را اجرا کنند، لذا لازم است حقوق شهروندی و فرهنگ احترام به حقوق دیگران در جامعه فرهنگ سازی و نهادینه شود تا آحاد جامعه حقوق و تکالیف خود را بشناسند و در تعاملات اجتماعی و اقتصادی رفتار خود را بر اساس این حق و تکلیف تنظیم کند.

حقوق شهروندی

حقوق شهروندی در آموزه های دینی  

آنچه از تعالیم اسلام بر می آید این استکه هم حقوق فردی و هم حقوق اجتماعی در کنار یکدیگر از اهمیت موازی بر خوردار می باشند و در واقع مکمل همدیگر دانسته شده است. بعلاوه، در دوره پر افتخار ولایت امیرالمؤمنین این رابطه به گونه ای تعریف شده که فرمود اگر کسی از شنیدن خبر بیرون کشیدن خلخال از پای زن یهودی جان سپرد، وی را ملامت نکنید. بر این اساس در حکومت شیعی لازمه رعایت حقوق مردم صرفاً مسلمان بودن نیست، بلکه اهل جزیه و خراج نیز، برای پیمان پذیری آنان کافی است. چنانکه در نامه ۳۵ حضرت علی (ع) به مالک اشتر با محتوای حفظ حقوق شهروندان اعم از برادران دینی و هم نوعان چنین تأکید شده است:
“و لا تکونَنَّ عَلَیْهِمْ سَبُعا ضارِیا تَغْتَنِمُ اَکْلَهُم فَاِنَّهُم صِنْفانِ اِمّا اَخٌ لَکَ فِی الدّینِ اَو نَظیرٌ لَکَ فِی الخَلْق. فَأَعْطِهِمْ مِنْ عَفْوِکَ وَ صَفْحِکَ مِثْلَ الَّذی تُحِبُّ اَن یُعطِیکَ اللّهُ مِن عَفْوِه وَ صَفْحِه وَلا تَنْدِ مَنَّ عَلی عَفْوٍ وَ لا تَبْحِجَنَّ بِعُقُوبَهٍ.”
و مبادا که نسبت به مردم، درنده‏ای خون آشام باشی که خوردن‏شان را غنیمت بشماری؛ زیرا مردم دو گروه‏اند: یا در دین با تو برادرند، یا در آفرینش هم نوعان تو هستند. پس ایشان را از گذشت و عفو به گونه ای بهره مند ساز که دوست داری خدا تو را همانگونه بهره مند سازد و بر هیچ گذشتی که نموده ای، هرگز پشیمان مشو و بر عقوبت نمودن کسی مسرور مباش.

حوزه حقوق شهروندی در جامعه امروزی

شهروند، مفهومی حقوقی است که در مباحث حوزه های حقوق عمومی و حقوق بشر مطرح می‌شود. وجه مشترک تعاریف حقوقی درباره شهروند، رابطه‌ای است که بین فرد و حکومت وجود دارد. شهروند در مقابل حقوقی که در برابر دولت دارد، همز‌مان تکالیفی نیز بر عهده دارد که موظف به انجام آن‌هاست.
حقوق شهروندی بعنوان یکی از مهم ترین پیش نیازهای انضباط جمعی، دارای گستره فراوانی در حوزه های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است. لیکن از آنجاییکه بر خلاف برخی کشورهایی که فاقد ثروت ها و مواهبی از قبیل نفت و گاز هستند و به همین جهت برخورد دولتمردان با مردم اوصاف دیگری دارد، در کشور ما این مردم هستند که همواره در اخذ خدمات باید دست آنان بسوی دولتیان دراز باشد تا بتوانند سهم بیشتری از درآمدهای ملی را نصیب خود نمایند. و در همین جاست که رفتار از بالا به پایین و بعضاً حقارت گونه، این رویکرد را تلقین نموده که هر جا سخن از حقوق مزبور به میان آید، مراد تعدیل چنین روابطی است.
در عین حال نباید فراموش شود که دایره حقوق شهروندی شامل مجموعه حقوق و تکالیفی است که سه ضلع در هم تنیده، یعنی رابطه بین دولت با مردم به مفهومی فراتر از تابعیت، مردم با دولت و نیز مردم با مردم را در بر می گیرد. و طرفین هر سه ضلع را ملتزم به لحاظ کردن دو اصل حفظ حقوق خود و عدم تجاوز به حقوق دیگران می کند، تا زمینه رشد شخصیت فردی و اجتماعی آحاد جامعه فراهم و به شکوفایی ظرفیت های ملی منجر شود.
از زاویه ای دیگر، هر گاه سخن از این حقوق به میان می آید، بجای اینکه تصویر چند خط عابر پیاده و در نهایت رعایت مقررات راهنمایی و رانندگی به ذهن متبادر شود، باید با نگاهی عمیق تر، این خط سفید با نشأت گرفتن از اصل احترام به کرامت انسانی بصورت رعایت هنجارها و ارزشهای اخلاقی به امتداد گسترده تری کشیده شود.
البته از آنجاییکه این خط کش، تنظیم‌کننده رفتارهای اعضای جامعه است و با منافع و مصالح افراد هنجار شکن در تعارض می باشد و نظام روابط‌ اجتماعی را مختل می کند، دارای ضمانت اجراء گردیده که در ادامه بحث به گوشه هایی از آن پرداخته می شود.
بنابراین با توجه به پیچیدگی های روابط اجتماعی کنونی، همان جمله معروفی که از دوره دبستان در کتب مدنی می آموختیم که انسان موجودی مدنی الطبع است، در حال حاضر ظهور و بروز بیشتری دارد، و فرصت های جدیدی را فراروی جامعه قرار می دهد. زیرا ضرورت باهم زیستن، رویکرد قانون مداری را اقتضا می کند و تقویت در حفظ و باز تولید انضباط اجتماعی، به آرامش روانی جامعه کمک شایانی می نماید. به طوریکه رفتارها و باورها عمومی را تغییر داده و بعنوان هنجارهای فراگیر در جامعه تعمیم پیدا می‌کند. بدیهی است چنانچه با ارزش‌های مشترک و شیوه زندگی اجتماعی آنهم متناسب با شرایط روز، اخت گرفته شود اعمال قانون در تعاملات روزمره به عادتی پسندیده تبدیل و رعایت آن دشوار و سخت نمی باشد.

حقوق شهروندی در قانون اساسی  
نظام جمهوری اسلامی ایران با هدف اعتلای حقوق شهروندی در قالب مردم سالاری دینی، می رود که جای خود را در میان قطب های سیاسی جهان باز کند.
از آن جائی که آزادی از محورهای اساسی و از آرمان‏ها و اهداف اصلی انقلاب اسلامی ایران بوده است، در قانون اساسی اصول متعدّدی به حقوق و آزادی های فردی، اجتماعی، قضایی مردم اختصاص داده شده است. در واقع اساس انقلاب در راستای آزادی‏خواهی و “نفی هرگونه ستم‏گری و ستم‏کشی و سلطه‏ پذیری” و استقلال استوار بوده است. بهمین جهت در مقدمه‏ ی قانون اساسی آمده است: شیوه‏ی حکومت از دیدگاه اسلام برخاسته از موضع طبقاتی و سلطه‏گری فردی یا گروهی نیست، بلکه تبلور آرمان سیاسی ملتی هم‏کیش و هم‏فکر است که به خود سازمان می‏دهد تا در روند تحول فکری و عقیدتی راه خود را به سوی کمال بگشاید. به همین جهت یک فصل از قانون اساسی به حقوق ملت اختصاص داده شده، و بعنوان مهم ترین محور قوانین در تعیین و تعریف حدود آزادی های فردی، از یک سو، حد و مرز آزادی افراد را در برابر عملکرد قدرت و از سوی دیگر، حدود اعمال قوای عمومی را در برخورد با حوزه ی حقوق فردی ترسیم می کند.
آنچه در این فصل بیان شده آزادی هایی است که می توان به جهات ذیل تقسیم بندی کرد:
١- حقوق و آزادی های فردی (شخصی)
۲- آزادی های مربوط به اندیشه و بیان.
٣- امنیت قضایی شهروندان.
۴- حقوق و آزادی های مدنی (اجتماعی) .
با این حال در میان آزادی های مذکور، اصولاً آزادی های مربوط به اندیشه و آزادی های فردی به عنوان بدیهی و ابتدایی ترین و در عین حال مهمترین حقوق و آزادی های فردی شهروندان از اهمیت ویژه ای برخوردارند. مهمترین آزادی های مربوط به اندیشه شامل آزادی عقیده، آزادی مذهب، آزادی بیان و آزادی مطبوعات و مهمترین آزادی های عملکرد فردی شامل آزادی تن، آزادی انتخاب مسکن و اقامتگاه، آزادی مکاتبات و ارتباطات می شود.
اما مهم ترین حقوق و آزادی هایی که در این فصل آمده، به شرح زیر می باشد:
۱) حق برابری همه مردم در برابر قانون.
۲) حق برخورداری همه مردم از حقوق مساوی، بدون در نظر گرفتن رنگ، نژاد، زبان و مانند اینها.
۳) حمایت یکسان قانون از زن و مرد و برخورداری هر دو آنها از همه حقوق انسانی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی با رعایت موازین اسلامی.
۴) حق برخورداری مردم از امنیت و مصونیت از جهت حیثیت، جان، مال، حقوق، مسکن و شغل.
۵) حق مصونیت از تجسس.
۶) حق برخورداری از امنیت و مصونیت قضایی، برائت، منع شکنجه، منع هتک حیثیت و تعرض.
۷) حق آزادی بیان، قلم و مطبوعات در حدود مقرر در اسلام.
۸) حق برخورداری از آزادی های گروهی; مانند تشکیل احزاب، جمعیت ها، انجمن های سیاسی و صنفی و انجمن های اسلامی و راهپیمایی ها.
۹) حق آزادی های فکری و عقیدتی و منع تفتیش عقاید.
۱۰)حق آزادی کار و شغل.
۱۱) حق برخورداری از تامین اجتماعی.
۱۲) حق برخورداری رایگان از وسایل آموزش و پرورش.
۱۳) حق برخورداری از مسکن متناسب با نیاز.
۱۴) حق انتخاب محل اقامت.
۱۵) حق دادخواهی و رجوع به دادگاه های صالح و حق در دسترس داشتن این گونه دادگاه ها.
۱۶) حق انتخاب وکیل و حق فراهم شدن امکانات تعیین وکیل در صورت عدم توانایی فرد برای انتخاب وکیل.
۱۷) حق داشتن تابعیت ایرانی برای هر فرد ایرانی و حق برخورداری اتباع خارجه از تابعیت ایرانی در حدود قوانین.
با این توصیف قانون اساسی، به عنوان یک میثاق ملی و سند حقوقی، به زمامداری را سامان می‌بخشد که حکومت و مردم در روابط متقابل خود مکلف به رعایت آن هستند.

آخرین مطالب
مشترک خبرنامه شوید