ارتباط با ما
تبلیغات

سه شنبه ۷ دی ۱۳۹۵ | ۰۸:۰۰ ق.ظ
سلسله گزارشهای عملکرد دولت در آیینه منشور حقوق شهروندی«1»
دولت یازدهم برای تضمین حق بر محیط زیست و برخورداری از محیط زیست سالم چه کرده است؟
به اعتقاد کارشناسان حوزه محیط زیست، امروزه یکی از دلایل اصلی آلودگی هوا در شهرهای صنعتی، افزایش ورود دود و ذرات معلق ناشی از مصرف گسترده سوخت های فسیلی است. از طرفی داشتن محیط زیست سالم یکی از حقوقی است که در منشور حقوق شهروندی که به تازگی از سوی رئیس جمهور منتشر گردیده، بر آن تاکید شده است.

گروه اجتماعی کافه حقوق: به اعتقاد کارشناسان حوزه محیط زیست، امروزه یکی از دلایل اصلی آلودگی هوا در شهرهای صنعتی، افزایش ورود دود و ذرات معلق ناشی از مصرف گسترده سوخت های فسیلی است. از طرفی داشتن محیط زیست سالم یکی از حقوقی است که در منشور حقوق شهروندی که به تازگی از سوی رئیس جمهور منتشر گردیده، بر آن تاکید شده است.

حق بر داشتن محیط زیست سالم در منشور حقوق شهروندی

حق برخورداری از شرایط محیط زیستی سالم در مواد مختلفی از منشور حقوق شهروندی مورد تاکید قرار گرفته است.به عنوان مثال در ماده ۲ این منشور تاکید می دارد«شهروندان از حق زندگی شایسته و لوازم آن همچون … شرایط محیط زیستی سالم و مطلوب برای ادامه زندگی برخوردارند» همچنین در بخش «ع» منشور مواد مفصلی به حق برخورداری از محیط زیست سالم اختصاص یافته است. از جمله در ماده ۱۱۲ «حفاظت، بهسازی و زیباسازی محیط زیست و گسترش فرهنگ حمایت از محیط زیست» را حق شهروندان دانسته و دولت را مکلف نموده تا این حق را در برنامه ها، تصمیمات و اقدامهای توسعهای، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، دفاعی و امنیتی مدنظر قرار دهد و با آلودگی و تخریب محیط زیست مقابله کند.

همچنین در ماده ۱۱۳ « بهره مندی از محیط زیست سالم، پاک و عاری از انواع آلودگی، از جمله آلودگی هوا، آب و آلودگیهای ناشی از امواج و تشعشعات مضر و آگاهی از میزان و تبعات آلاینده های محیط زیست» را حق هر شهروند دانسته است و در همین راستا دستگاههای اجرایی را مکلف نموده است تا« برای کاهش آلاینده های زیست محیطی به ویژه در شهرهای بزرگ تدابیر لازم» را اتخاذ کنند.

وظایف اجرایی دولت

اولین زنگ خطر در رابطه با آلودگی هوا، با برگزاری اولین سمپوزیوم آلودگی هوا توسط شرکت ملی نفت در سال ۱۳۵۰به صدا در آمد. اما تا سال ۱۳۷۴، قانون مدونی برای ساماندهی اقدامات در این حوزه وجود نداشت.

بحث ضرورت حفاظت از محیط زیست به طور کلی در اصل ۵۰ قانون اساسی همچنین در فتاوای برخی مراجع تقلید بیان گردیده است اما تدوین قانونی برای اجرایی ساخت این ضرورت تا سال ۱۳۷۴ به تاخیر افتاد  تا اینکه مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۷۴با تصویب قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا، اولین قانون مدون در حوزه مبارزه با آلودگی هوا را تصویب نمود. در حال حاضر مبنای اصلی بسیاری از دستگاه های مربوطه برای اجرای برنامه های کاهش آلودگی هوا، قانون مذکور و آیین نامه های اجرایی مربوطه است. البته قوانین دیگری نیز به صورت پراکنده تصویب شده که در ادامه به آنها نیز خواهیم پرداخت.

تکالیف قانونی دستگاه های اجرائی و اشخاص حقیقی و حقوقی در ارتباط با آلودگی هوا

قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا مصوب ۳/۲/۷۴

ماده ۱- الزام کلیه دستگاه ها و موسسات و کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی به رعایت مقررات و سیاست‌های قانونی آلودگی هوا جهت تحقق اصل پنجاهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

ماده ۶-  تکلیف شهرداری ها ، نیروی انتظامی، وزارتخانه ها و سازمان های ذیربط به طراحی نحوه تردد وسایل نقلیه موتوری و سیستم حمل و نقل شهری با لحاظ نمودن کاهش آلودگی هوا

ماده ۹- تکلیف وزارت صنایع به تنظیم سیاست ها و برنامه های تولیدی واحدهای شرکت های تابعه به تولید وسایل نقلیه موتوری در جهت عدم تولید وسایل نقلیه با موتورها و قطعات غیر استاندارد – الویت تولید وسایل نقلیه حمل و نقل عمومی و طراحی و ساخت خودرهای با قابلیت استفاده از گاز

ماده ۱۹- وظیفه وزارتخانه های صنعتی بر نظارت تخصیص حداقل ۱۰% از فضای شهرک ها، قطب ها، مجتمع های صنعتی، نیروگاه ها و واحدهای تولیدی به ایجاد فضای سبز و کشت درختان

ماده ۲۰- تکلیف وزارت نفت در الویت قراردادن سوخت رسانی و گاز رسانی به کارخانجات و کارگاه ها و کوره های آجر پزی مجاور شهرهای بزرگ

ماده ۲۳- تکلیف کلیه منابع آلوده کننده از قبیل حمام‌ها، نانوایی‌ها، هتل‌ها و رستوران‌ها و غیره به جلوگیری از انتشار دود و سایر موارد آلوده کننده در هوای آزاد و استفاده از سوخت مناسب ترجیحاً گاز شهری

ماده ۲۳- وظیفه شرکت نفت در اولویت سوخت رسانی مناسب و گاز رسانی به منابع تجاری، واحدهای خدماتی عمومی شهرهای بزرگ

ماده ۲۵- تکلیف وزارتخانه های مسکن و شهرسازی و کشور به اختصاص فصل جداگانه ای به مسائل زیست محیطی در هنگام تهیه طرح های هادی و جامع و بهسازی شهرها

تبصره ماده ۲۵- رعایت ضوابط و مقررات حفاظت از محیط زیست در تهیه نقشه های شهرها، شهرک‌ های مسکونی، قطب ها و شهرکها و مجتمع های صنعتی، اداری، کشاورزی و غیره

ماده ۲۷- ممنوعیت ایجاد هرگونه آلودگی و حریق بیش از حد مجاز

ماده ۳۲- وظیفه سازمان صداوسیما جمهوری اسلامی ایران به تنظیم و اجرای برنامه های مناسب جهت تنویر افکار عمومی، آموزش قوانین و مقررات مسائل حفاظت محیط زیست با همکاری سازمان محیط زیست.

* آئین نامه اجرایی نحوه جلوگیری از آلودگی صوتی مصوب ۱۹/۳/۱۳۷۸ هیئت وزیران

ماده ۸- الزام به رعایت استانداردها و حد مجاز آلودگی صوتی توسط تولید کنندگان، سازندگان و وارد کنندگان وسایل نقلیه موتوری

ماده ۹- الزام به رعایت کلیه هواپیماهای ثبت شده در ایران و یا پرواز در آسمان ایران یا تردد در فرودگاه های به رعایت ضوابط استانداردهای سازمان هوانوردی بین المللی (۱۹۷۴ – ICAO)

آیین نامه اجرایی تبصره ماده (۶۶) قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا مصوب ۲۲/۳/۱۳۸۱ هیات وزیران

ماده ۱۰- تکلیف دستگاه های اجرایی، شهرداری ها، نیروهای انتظامی نسبت به گاز سوزاندن تدریجی وسایل نقلیه تحت اختیار خود در تهران و شهرهای بزرگ.

ماده ۱۱- الزام وزارت نفت به حداقل رساندن آلودگی ناشی از سوخت های فسیلی از طریق تولید وعرضه گازوئیل با استانداردهای بین المللی به کمتر از (۵۰۰PPm   گوگرد)

تبصره ماده ۱۴- ممنوعیت تردد موتورهای دو زمانه پس از لازم الاجرا شدن تصویب نامه در هفت شهر بزرگ کشور.

ماده ۱۵ ممنوعیت واردات موتور سیکلت های دو زمانه از تاریخ لازم الاجرا شدن آیین نامه.

مصوبه ۲۱/۳/۸۱ شورای عالی حفاظت از محیط زیست درخصوص تعیین حدود مجاز در هوای آزاد ایران

تبصره ۲ ماده ۲ آیین نامه راهنمایی و رانندگی مصوب ۲۸/۳/۸۴ هیأت وزیران ـ الزام رعایت خودروها و موتور سیکلت ها و دوچرخه های ساخت داخل و وارداتی از نظر آلودگی های زیست محیطی با استاندارهای مصوب شورای عالی حفاظت محیط زیست.

تصویب نامه مورخ ۸/۲/۸۱ هیأت وزیران تکلیف وزارت کشور بر جایگزینی و امحای تاکسی ها و تاکسی های موقت شهر تهران با بیش از پانزده سال عمر با خودروهای نو

وضعیت آلودگی هوا در کلان شهر ها

آلودگى هوا به معناى مخلوط شدن هوا با گازها،قطرات و ذراتى است که کیفیت هوا را کاهش مى‌دهند. در شهرها، ماشین‌ها و اتوبوس‌ها، هواپیماها و نیز صنایع و ساختمان‌سازى ممکن است باعث آلودگى هوا شوند.

اگزوز اتومبیل در شهرها آلاینده‌های متعددى را از خود خارج مى‌کند از جمله مونوکسید کربن، دی اکسید نیتروژن، دى‌اکسید گوگرد، ذرات معلق از جمله ذرات کوچکتر ١٠ میکرومتر،بنزن، فرمالدئید، هیدروکربن‌های چندحلقه‌ای.

در خارج از شهرها نیز غبار حاصل از شخم زدن زمین به وسیله تراکتورها، ماشین‌ها و کامیون‌هایى که در جاده‌هاى شنى یا خاکى مى‌رانند، ریزش کوه و دود حاصل از آتش سوزى بیشه‌ها و مزارع باعث آلودگی‌هوا می‌شود.

از طرفی هم زمان با رشد صنایع و افزایش تعداد وسایل نقلیه در کلان شهرها، عوامل آلوده کننده هوا افزایش یافته و منجر به ایجاد وضعیت زیست محیطی ناسالم برای شهروندان می گردد. این مشکل در فصول سرد سال به دلیل بروز پدیده وارونگی دما تشدیده گردیده و در برخی روزها وضعیت هوا را در موقعیت هشدار قرار می دهد.

شرکت کنترل کیفیت هوای تهران در گزارش سالانه خود وضعیت هوای کلان شهر تهران را به شرح زیر اعلام نموده است:

شهر تهران طی سال ۹۴ ، ۲۱ روز هوای پاک(۶ درصد)، ۲۳۳ روز سالم(۶۴)، ۱۰۵ روز ناسالم برای گروه های حساس جامعه(۲۹ درصد)، ۵ روز ناسالم برای عموم افراد جامعه(بیش از ۱ درصد) و یک روز بسیار ناسالم(کمتر از ۱ درصد) بود.

این آمار که نشان دهنده آلودگی بیش از ۳۰ درصد روزهای سال است وضعیت نگران کننده ای را برای سلامتی شهروندان ایجاد خواهد کرد. این وضعیت تا حدودی به طور مشابه در سایر کلان شهرهای کشور نیز در حال رخ دادن است.

در کنار این موارد آلودگی ناشی از گرد و غبار در استان های جنوبی و غربی کشور معضلی زیست محیطی دیگری است که سلامت مردم کشور را در این استان ها تهدید می نماید.

نقص عملکرد دولت

همان طور که بیان گردید وضعیت آلودگی هوا در کلان شهرها، وجود گرد و غبار در آسمان استان های جنوبی و غربی، تغییرات زیست محیطی در مناطق مختلف کشور از جمله دریاچه ارومیه، همه از مواردی است که باعث تخریب محیط زیست و نقض حقوق شهروندان بر محیط زیست سالم است.

از طرفی به اعتقاد بسیاری از کارشناسان برای جلوگیری از تشدید آلودگی محیط زیست راه حل های گوناگونی وجود که از جمله این موارد میتوان به توسعه سیستم حمل و نقل عمومی، نظارت بر ساخت وسائل نقلیه آلاینده، کنترل فعالیت صنایع آلاینده در حاشیه شهرها و … اشاره کرد.

در همین راستا در برنامه های توسعه گذشته و همچنین در سایر قوانین الزامات قانونی در جهت کاهش آلودگی هوا برای دولت در نظر گرفته شده است. الزاماتی نظیر تولید خودروهای استاندارد، جمع آوری خودروهای فرسوده، توسعه حمل ونقل عمومی، توزیع بنزین یورو ۴ و یورو۵ در کلان شهرها و برخورد با صنایع آلاینده و …اما متاسفانه شاهد آن هستیم که علی رغم وجود الزامات قانونی برای دولت، باز هم دولت نسبت به اجرای این موارد توجهی ندارد. بدون شک اگر این الزامات قانونی اجرایی می شد، وضعیت آلودگی به حالت فعلی نمی رسید.

به عنوان مثال در حوزه توسعه حمل و نقل عمومی دولت بسیار کوتاهی نموده است.این گله ای است که از زبان شهرداری ها به کرات شنیده می شود.

آخرین مطالب
مشترک خبرنامه شوید