ارتباط با ما
تبلیغات

یکشنبه ۱۲ دی ۱۳۹۵ | ۱۱:۰۰ ق.ظ
لایحه بودجه 96 زیر زره بین:
بررسی درآمدهای مالیاتی در بودجه سالیانه؛ ۷۵۰۰۰ هزار میلیارد ریال بیش برآورد درآمدهای این بخش
بودجه سالیانه سندی است که منابع درآمدی و هزینه های دولت را در یک سال مشخص می سازد. مطابق اصل ۵۲ قانون اساسی بودجه سالیانه توسط دولت تهیه و برای رسیدگی و تصویب تقدیم مجلس شورای اسلامی می گردد. بودجه نویسی بر اصولی استوار است که از جمله این اصول، رعایت تعادل در درآمدها و هزینه های دولت است.مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی در گزارشی به بررسی درآمدهای مالیاتی در لایحه بودجه سال ۱۳۹۶و مسئله بیش برآورد درآمدها در این بخش پرداخته است.

گروه اقتصادی کافه حقوق: بودجه سالیانه سندی است که منابع درآمدی و هزینه های دولت را در یک سال مشخص می سازد. مطابق اصل ۵۲ قانون اساسی بودجه سالیانه توسط دولت تهیه و برای رسیدگی و تصویب تقدیم مجلس شورای اسلامی می گردد. همچنین آیین نامه داخلی مجلس، ۱۵ آذرماه را آخرین مهلت تقدیم لایحه بودجه از سوی دولت اعلام داشته است. بر این اساسی دولت لایحه بودجه ۱۳۹۶ را به همراه جداول مربوطه، ۱۴ آذر ماه تقدیم مجلس شورای اسلامی نمود.

بودجه نویسی بر اصولی استوار است که از جمله این اصول، رعایت تعادل در درآمدها و هزینه های دولت است. این عدم تعادل به دو صورت نمایان خواهد شد؛ ممکن است به علت بهبود شرایط اقتصادی، بیش از مقدار درآمدهای پیش بینی شده در سند بودجه محقق گردد که اتفاقا این نوع عدم تعادل مثبت نیز هست و دولت برای پرداخت هزینه ای خود امکان بیشتری خواهد داشت. نوع دوم عدم تعادل که به شدت منفی است، مسئله کسری بودجه است. کسری بودجه به دلایل مختلفی رخ خواهد داد از جمله، تغییر شرایط اقتصادی و بیش برآورد درآمدها در هنگام تنظیم سند بودجه. از این رو یکی از مواردی که در هنگام رسیدگی و تصویب سند بودجه در مجلس مورد توجه قرار می گیرد مسئله رعایت تعادل بودجه و جلوگیری از کسری در درآمدها و هزینه ها است.

مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی در گزارشی به بررسی درآمدهای مالیاتی در لایحه بودجه سال ۱۳۹۶و مسئله بیش برآورد درآمدها در این بخش پرداخته است:

در لایحه بودجه سال ۱۳۹۶ معادل ۱۲۷٫۱ هزار میلیارد ریال به عنوان درآمدهای مالیاتی پیشبینی شده است. این رقم نسبت به رقم درآمدهای مالیاتی مصوب در قانون بودجه سال ۱۳۹۵( ۱۰۳۸ هزار میلیارد ریال) از رشدی معادل ۶/۸ درصد برخوردار است. با توجه به روند فعلی وصول درآمدهای مالیاتی (روند ۸ ماهه اول سال جاری) و سایر شرایط و تحولات اقتصادی، پیشبینی می شود کل وصولی درآمدهای مالیاتی در سال جاری (۱۳۹۵) معادل ۹۳۰ هزار میلیارد ریال باشد. در این شرایط رقم درآمدهای مالیاتی (منابع عمومی) لایحه بودجه سال ۱۳۹۶ رشد حدود ۲۱ درصدی نسبت به عملکرد برآورد شده برای سال جاری خواهد بود که این رشد نشان از بیش برآوردی در این بخش از درآمدها دارد.

بررسی درآمدهای اجزای درآمدهای مالیاتی مستقیم و غیر مستقیم

مالیات های مستقیم

مالیاتهای مستقیم از سه بخش اصلی (مالیات اشخاص حقوقی، مالیات بر درآمدها و مالیات بر ثروت) تشکیل شده است. هر یک از این بخشها، خود اجزا و زیر بخشهای جزئی تری دارند که در ادامه به توضیح جزئیات هر یک از آنها پرداخته شده است.

الف) مالیات اشخاص حقوقی

در سرفصل درآمدهای مالیاتی اشخاص حقوقی موارد زیر قابل ذکر است:

  • ارقام پیشنهادی لایحه بودجه سال ۱۳۹۶ نسبت به مصوب سال ۱۳۹۵، حدود ۷ درصد و نسبت به رقم برآوردی عملکرد سال ۱۳۹۵ از رشد ۲۲ درصدی برخوردار شده است.
  • مهمترین جزء در این بخش از مالیاتها، مالیات اشخاص حقوقی غیردولتی است که سهمی بالغ بر ۶۶ درصد از درآمدهای اشخاص حقوقی را به خود اختصاص می دهد. پس از آن به ترتیب مالیات عملکرد شرکتهای دولتی، مالیات علی الحساب اشخاص حقوقی دولتی و مالیات نهادها و بنیادهای انقلاب اسلامی به ترتیب با سهم های ۲۰ ،۱۳ و ۲/۰ درصد قرار دارند.
  • رشد مالیات اشخاص حقوقی غیردولتی در لایحه بودجه سال ۱۳۹۶ نسبت به مصوب و پیشبینی عملکرد آن در سال ۱۳۹۵ به ترتیب ۴ و ۲۶ درصد می باشد. به نظر میرسد با توجه به رشد ناچیز ارزش افزوده بخشهای صنعت و خدمات و رشد منفی ارزش افزوده بخش ساختمان، ضرورت حمایت از بنگاههای تولیدی در شرایط کنونی و اعطای برخی معافیت های گسترده مالیاتی در قالب قانون رفع موانع تولید و همچنین حذف مالیاتهای تکلیفی اشخاص حقوقی غیردولتی به موجب قانون اصلاح قانون مالیاتهای مستقیم مصوب تیرماه ۱۳۹۴، رقم پیشنهادی برای این جزء با بیش برآوردی همراه بوده و در خوشبینانه ترین حالت حدود ۸۹ درصد از رقم پیشنهادی برای سال ۱۳۹۶ محقق میگردد.
  • مالیات علی الحساب اشخاص حقوقی دولتی، با رشد منفی ۱۸ درصدی نسبت به رقم مصوب در سال ۱۳۹۵ و رشد منفی ۱۱ درصدی نسبت به پیشبینی عملکرد سال ۱۳۹۵ مواجه شده است. به نظر نمیرسد وضعیت شرکتهای دولتی در سال آتی بدتر از سال جاری باشد و لذا میتوان انتظار داشت عملکرد این قلم از درآمدهای مالیاتی در سال ۱۳۹۶، حداقل مشابه پیش بینی عملکرد آن در سال ۱۳۹۵ باشد.
  • مالیات عملکرد شرکتهای دولتی، با رشد بسیار بالایی ۴۸ درصدی نسبت به رقم مصوب در سال ۱۳۹۵ مواجه شده است. رشدی که به نظر میرسد با توجه به شرایط اقتصادی سال ۱۳۹۵، دور از انتظار بوده و پیش بینی میشود تنها حدود ۸۱ درصد از آن در سال ۱۳۹۶ امکان تحقق داشته باشد.
  • مالیات نهادها و بنیادهای انقلاب اسلامی در لایحه سال ۱۳۹۶ حدود ۶۸۹ میلیارد ریال پیش بینی شده است که رشد منفی ۳۰ درصدی نسبت به قانون بودجه سال ۱۳۹۵را نشان میدهد. شایان ذکر است پیش بینی میشود تنها ۲۵ درصد از رقم مالیات در نظر گرفته شده برای نهادها و بنیادها در سال ۱۳۹۵ محقق گردد.
  • در مجموع و با توجه به محاسبات و برآوردهای انجام شده ، به نظر میرسد حداکثر حدود ۹۰ درصد از منابع پیش بینی شده از محل مالیات اشخاص حقوقی در سال ۱۳۹۵ قابل وصول باشد.

ب)مالیات بر درآمدها

مالیات بر درآمد از ۶ جزء تشکیل شده است. مهمترین اجزای مالیات بر درآمدها به ترتیب مالیات بر حقوق کارکنان بخش خصوصی، مالیات بر حقوق کارکنان بخش عمومی و مالیات مشاغل است. در این رابطه چند نکته به شرح زیر قابل ذکر است:

  • مالیات حقوق کارکنان بخش عمومی در لایحه بودجه سال ۱۳۹۶ نسبت به میزان مصوب و برآورد عملکرد آن در سال ۱۳۹۵ به ترتیب از رشدی حدود ۲۵ و ۱۲ درصدی برخوردار بوده است. عملکرد هشت ماهه ابتدای سال ۱۳۹۵ و برآورد عملکرد کل این سال حکایت از آن دارد که این قلم از درآمدهای مالیاتی بیش از میزان در نظر گرفته شده در قانون محقق شده است. با این حال لازم است که سیاست دولت درباره استخدامهای جدید و اثر آن بر مالیات مذکور مشخص شود.
  • مالیات حقوق کارکنان بخش خصوصی در لایحه بودجه سال ۱۳۹۶ نسبت به میزان مصوب و برآورد عملکرد آن در سال ۱۳۹۵ به ترتیب از رشدی حدود ۱۸ و ۲۱ درصدی برخوردار بوده است. با توجه به افزایشهای سالیانه حقوق مشمولین قانون تأمین اجتماعی، چشم انداز نسبتاً شفاف تر شرایط تولید بنگاههای اقتصادی در سال آتی و نیز ورود برخی سرمایه گذاران خارجی به کشور احتمال تحقق رقم در نظر گرفته شده وجود دارد
  • در لایحه بودجه سال ۱۳۹۶ رقم مالیات مشاغل معادل ۶۵۰٫۵۳ میلیارد ریال پیش بینی شده است. این رقم نسبت به رقم مشابه در قانون بودجه سال ۱۳۹۵ و برآورد عملکرد آن در سال ۱۳۹۵ به ترتیب از رشد ۲۶ و ۴۰ درصدی برخوردار شده است.

البته در قانون مالیاتهای مستقیم مصوب سال ۱۳۹۴ رویه و فرآیند تشخیص و وصول مالیات در بخش مشاغل بهبود پیدا کرده است. الزام همه فعالین این بخش به تسلیم اظهارنامه مالیاتی، در نظر گرفتن ضمانتهای اجرایی مناسب برای وصول نسبتاً دقیق مالیات در این بخش و همچنین اعمال جریمه های غیرقابل بخشش برای مؤدیان غیرمتعهد به تسلیم اظهارنامه مالیاتی، مکانیزه و اتوماسیون کردن فرآیند تشخیص و وصول مالیات در بخش مشاغل و… عمده این تحولات بوده است. به نظر میرسد با اصلاحات انجام شده، خطای سازمان امور مالیاتی در شناسایی مؤدیان و تشخیص درآمد مشمول مالیات این گروه کاهش پیدا کند. با توجه به ظرفیت های موجود در ماده ۱۶۹ مکرر، اجرای طرح جامع مالیاتی و الزام بسیاری از اصناف به استفاده از صندوقهای مکانیزه فروش در سال ۱۳۹۵ به نظر میرسد میتوان جلوی بسیاری از فرارهای مالیاتی در این بخش را گرفت و رقم در نظر گرفته شده در لایحه برای این بخش را محقق کرد. ولی در صورت نبود عزم جدی در استفاده از ظرفیتهای قانونی موجود در شناسایی مؤدیان جدید و وصول مالیات حقه از آنها از سوی سازمان امور مالیاتی، به نظر نمیرسد بیش از ۸۶ درصد از رقم در نظر گرفته شده در لایحه محقق گردد.

ج) مالیات بر ثروت

یکی دیگر از سرفصل های اصلی مالیات های مستقیم، مالیات بر ثروت است. ارقام مربوط به این بخش از درآمدهای مالیاتی (منابع عمومی) در لایحه سال ۱۳۹۶ معادل ۵۵۰٫۲۹ میلیارد ریال تعیین شده است. این رقم نسبت به رقم مصوب و پیشبینی عملکرد آن در سال جاری به ترتیب حاکی از افزایش حدود ۱۸ و ۲۷ درصدی است  علاوه بر مطلب فوق، در رابطه با این پایه مالیاتی نکات زیر قابل ذکر است:

  • کل رقم مالیات بر ثروت تنها حدود ۵/۲ درصد از کل درآمدهای مالیاتی را در لایحه بودجه سال ۱۳۹۶ به خود اختصاص داده است. لذا نسبت به سایر پایه های مالیاتی در وصول منابع برای دولت از اهمیت کمتری برخوردار است.
  • مالیات نقل و انتقال سرقفلی و مالیات نقل و انتقال سهام از مهمترین اجزای مالیات بر ثروت هستند که میزان رشد در نظر گرفته شده برای آنها نسبت به برآورد عملکرد در سال جاری به ترتیب ۲۵ و ۳۲ درصد میباشد.
  • برآورد میشود اعداد پیشبینی شده در پایه مالیات بر ثروت در لایحه بودجه سال ۱۳۹۶ قابل تحقق بوده و قابل وصول میباشند.

مالیات غیرمستقیم و اجزای آن

اجزای سرفصل مالیاتهای غیرمستقیم در دو بخش کلی مالیات بر کالاها و خدمات و مالیات بر واردات تعیین میشود. در جدول ۵ ترکیب مالیات بر کالا و خدمات(عمومی) و اجزای آن طی سالهای گذشته و برآورد عملکرد آن در سال ۱۳۹۶ ارائه شده است.

در پایان این گزارش نیز در بخش نتیجه گیری آمده است که برآوردهای صورت گرفته درخصوص نحوه و میزان عملکرد درآمدهای مالیاتی در هر بخش و زیرمجموعه های آن، به نظر میرسد درآمدهای مالیاتی در بخش منابع عمومی با بیش برآوردی همراه می باشند. به طور مشخص براساس بررسی های انجام گرفته، انتظار میرود از کل منابع مالیاتی (عمومی) در نظر گرفته شده برای سال ۱۳۹۶ ،به میزان ۱۲۷٫۱ هزار میلیارد ریال، حدود ۹۳ درصد از آن معادل ۰۵۲٫۱ هزار میلیارد ریال در سال آتی محقق گردد. بدین ترتیب پیشبینی میشود از محل درآمدهای مالیاتی در سال آتی، حدود ۷۵۰۰۰ هزار میلیارد ریال عدم تحقق در منابع عمومی دولت وجود داشته باشد.

آخرین مطالب
مشترک خبرنامه شوید