ارتباط با ما
تبلیغات


سه شنبه ۵ بهمن ۱۳۹۵ | ۱۱:۰۰ ق.ظ
آشنایی با قوانین چک:
چک بی محل چیست؟ چگونه چک بی محل را به اجرا بگذاریم؟
محمد صالح زادهوش
چک به عنوان یک سند تجاری و جایگزین پول نقد در دست مردم، اهمیت خاصی نزد قانون گذار دارد تا جایی که سه طریق جهت پیگیری برای چک های وصول نشده در نظر گرفته است که عبارتند از مراجعه به دادگاه حقوقی، طرح شکایت در دادسرا و تقاضای صدور اجراییه از طریق اداره ثبت.
گروه اقتصادی کافه حقوق: چک به عنوان یک سند تجاری و جایگزین پول نقد در دست مردم، اهمیت خاصی نزد قانون گذار دارد تا جایی که سه طریق جهت پیگیری برای چک های وصول نشده در نظر گرفته است که عبارتند از مراجعه به دادگاه حقوقی، طرح شکایت در دادسرا و تقاضای صدور اجراییه از طریق اداره ثبت. در ادامه به بیان اوصاف و ویژگی و فایده سند تجاری (چک) می پردازیم. پس از آن قوانین و مقررات صدور اجراییه و در نهایت معایب و محاسن اقدام از طریق مراجع ثبتی را در مقایسه با مراجعه به دادگستری بیان می کنیم.
مراجعه به محاکم دادگستری تابع تشریفات خاص آیین دادرسی است و اطاله دادرسی را به دنبال دارد. ناگزیر قانون گزار با در نظر گرفتن ماهیت چک راه حل دیگری در جهت تسریع امر ارائه داده است که متاسفانه کمتر از سوی مردم استفاده می شود.

مطابق با ماده ۲ قانون صدور چک، چک‌‌های صادر عهده بانک‌هایی که طبق قوانین ایران در داخل کشور دایر شده یا می‌شوند همچنین شعب آنها در خارج از کشور در حکم اسناد لازم‌الاجرا است و دارنده چک در صورت مراجعه به بانک و عدم دریافت تمام یا قسمتی از وجه آن به علت نبودن محل یا به هر دلیل دیگری که منتهی به برگشت چک و عدم پرداخت گردد می‌تواند طبق قوانین و آیین‌نامه‌های مربوط به اجرای اسناد رسمی وجه چک یا باقیمانده آن را از صادرکننده وصول نماید برای صدور اجراییه دارنده چک باید عین چک و گواهی‌نامه مذکور در ماده ۳ و یا گواهی‌‌نامه مندرج در ماده ۴ را به اجرای ثبت اسناد محل تسلیم نماید. اجراء ثبت در صورتی دستور اجرا صادر می‌کند که مطابقت امضای چک به نمونه امضای صادرکننده در بانک از طرف بانک گواهی شده باشد. دارنده چک اعم از کسی که چک در وجه او صادر گردیده یا به نام او پشت‌نویسی شده یا حامل چک (در مورد چک‌های در وجه حامل) یا قائم مقام قانونی آنان. با توجه به ماده مذکور دارنده چک برای وصول وجه چک دیگر احتیاج به اقامه دعوی ندارد و با توجه به مفاد اجرای اسناد لازم الاجرا می تواند  وجه چک را به وسیله اداره اجرای ثبت اسناد وصول کند . اما چک مذکور باید دارای چه  شرایطی باشد؟

تعریف چک:

چک سندی است که بر روی یک بانک کشیده می شود، برای پرداخت مبلغی که در بانک به حساب صادر کننده موجود است به نفع دارنده چک. (حسن ستوده تهرانی حقوق تجارت جلد سوم ص۱۱۹)

در ماده ۳۱۰ قانون تجارت آمده: «چک نوشته ای است که به موجب آن صادر کننده وجوهی را که نزد محال علیه دارد ،کلا یا بعضا مسترد یا به دیگری واگذار می نماید» و با توجه به نیاز جامعه در نقل و انتقال وجوه انواع مختلف چک به شرح زیر تعریف شده است.

انواع چک عبارت است از:

چک عادی: چکی است که اشخاص عهده بانکها به حساب جاری خود صادر و دارنده آن تضمینی جزء اعتبار صادر کننده آن ندارد.

چک تایید شده: چکی است که اشخاص عهده بانکها به حساب جاری خود صادر و توسط بانک محال علیه پرداخت وجه آن تایید می شود.

چک تضمین شده: چکی است که توسط بانک بعهده همان بانک به درخواست مشتری صادر و پرداخت وجه آن توسط بانک تضمین می شود.

چک مسافرتی: چکی است که توسط بانک مرکزی صادر و در اختیار بانکها قرار داده و وجه آن در هر یک ازشعب بانکها پرداخت می گرد و با توجه به نظر اداره حقوقی قوه قضائیه که طی نظریه شماره ۱۵۹۴/ ۷ مورخ ۲۴/۴/۱۳۶۲ راجع به حواله های صندوق های قرض الحسنه اعلام داشته است:

باتوجه به ماده ۱ قانون صدور چک بلا محل( ماده۲ فعلی) که به موجب آن چک های صادره عهده بانکهایی که طبق قوانین ایران داخل کشور دایر شده یا می شوند و همچنین شعب آنها در خارج از کشور در حکم اسناد لازم الاجرا و مشمول مقررات حاکم بر عملیات بانکی نمی باشندبنابر این حواله های صادره از جانب آنها چک بانکی تلقی نمی گردد. بلکه یک سند عادی و تابع مقررات عمومی است.

اسناد تجاری:

چک یکی از انواع اسناد تجاری است که ویژگی های این اسناد به شرح زیر می باشد:

۱-سند تجاری وسیله ای برای کسب اعتبار صادر کننده آن

۲-تسهیل انجام معاملات تجاری

در یک تقسیم بندی می توان گفت ترتیب اهمیت اسناد به شکل زیر است:

۱-اسناد رسمی

۲-اسناد تجاری

۳-اسناد عادی

مطابق با ماده ۱۲۸۴ قانون مدنی( سندعبارت است از هر نوشته ای که در مقام دعوی یا دفاع قابل استناد باشد) منظور ازسند رسمی سندی است که در اداره ثبت اسناد و املاک و یا دفاتر اسناد رسمی یا در نزد سایر مامورین رسمی در حدود صلاحیت آنها بر طبق مقررات قانونی تنظیم شده باشد و غیر از اسناد مذکور سایر اسناد عادی است.(اجرای مفاد اسناد رسمی،دکتر سید جلال مدنی،ص۲۷)

مزایای اسناد تجاری بر اسناد عادی:

۱ –مسئولیت تضامنی: کسانی که به نحوی از انحاء در روی برات یا سفته یا چک امضایی گذارده اند اعم از صادر کننده یا قبول کننده یا ظهر نویس یا ضامن برای پرداخت  مبلغ سندمسئولیت تضامنی دارد.

۲-رسیدگی اختصاری در دعاوی : دعاوی مربوط به اسناد تجاری تابع رسیدگی اختصاری بوده و اصولا سریعتر از سایر دعاوی مورد رسیدگی قرار می گیرند.

۳- تقاضای تامین: صاحببرات یا سفته یا چک می تواند به محض تقدیم دادخواست و قبل از شروع رسیدگی تقاضای توقیف اموال بدهکار را بنماید و دادگاه موظف است قرار تامین خواسته را صادر نماید.

۴- اسناد تجارتی به خودی خود معرف طلب صاحب آن می باشد و روابط حقوقی که ممکن است بین امضا کنندگان و ظهر نویسان موجود باشد و ادعاهایی که هر یک ازآ نها بر دیگری درباره معامله ای که منجر به صدور سند تجاری شده است داشته باشند. در حقوق صاحب سند تجاری تاثیری ندارد.

سند لازم الاجرا

در ماده ۱ آیین نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم الاجرا و طرز رسیدگی به شکایت از عملیات اجرایی: سند لازم الاجرا، سند رسمی یا عادی که بدونه صدور حکم از دادگاه قابل صدور اجرائیه برای اجراء مدلول سند باشد مانند سند رسمی طلب و چک

تفاوت سند رسمی با سند در حکم سند رسمی لازم الاجرا

۱-هر دو سند در اعتبار وسندیت در حکم امری استثنایی است و باید به قدر متیقن بسنده شود با این فرق که مصداق سند در حکم اسناد رسمی لازم الاجرا فق چک به موجب ماده ۲ قانون صدور چک ولی مصادیق سندی که اعتبار اسناد رسمی دارند در محدوده ماده ۱۲۹۱ است.

۲-سندی که اعتبار اسناد رسمی را دارد مستندا به ماده ۱۲۹۳ قابلیت انکار و تردید ندارد ولی سند در حکم سند رسمی موضوع ماده ۳قانون صدور چک یک سند عادی است لذا قابل انکار و تردید است

۳-چک فقط از حیث لازم الاجرا بودن در حکم سند رسمی است ولا غیر ولی مصادیق مذکور در ماده ۱۲۹۱ قانون مدنی از جهات مختلف می تواند اعتبار سند رسمی را داشته باشد. .(اجرای مفاد اسناد رسمی،دکتر سید جلال مدنی،ص۴۸)

مبانی قانونی اجرای اسناد

۱-آیین نامه اجرای اسناد ۱۳۸۷

۲- قانون مدنی مواد مربوط به اسناد

۳-قانون آیین دادرس مدنی

۴-قانون ثبت

مراجع صدور اجرائیه اسناد رسمی عبارتند از :دفاتر اسنادرسمی،دفاتر رسمی ثبت ازدواج و طلاق و ادارات ثبت و صدور اجرائیهدر خصوص چکهای بانکی با ادارات ثبت می باشد.ماده ۱۸۳ آیین نامه اجرای مفاد اسناد رسمی:در خواست اجرای چک از ثبت محلی که بانک طرف حساب صادر کننده چک در آن محل واقع است به عمل می آید

نحوه اجرای وصول چک از طریق ادارات ثبت اسناد و املاک:

برای صدور اجراییه در مورد چک باید اوراق زیر به ثبت محل تسلیم شود:

۱-تقاضا نامه مخصوص صدور اجراییه

۲-اصل و فتوکپی مصدق چک برگشتی آن

نمونه فرم تقاضانامه:

شماره ……………..

تاریخ ………………..

پیوست ……………..

تقاضای صدور اجرائیه (چک)

ریاست محترم اداره ………………………..

نظر به اینکه چک شماره ……………………………………………به مبلغ …………………………………………………………..ریال به عهده بانک……………………………شعبه…………………..کد………………… توسط …………………………….فرزند ……………………….تاریخ تولد/ تاریخ ثبت ………………………….شماره شناسنامه/ شماره ثبت ………………………………………..صادره/ ثبت شده……………………………………………….. شماره ملی/ کد شناسه ………………………………به نشانی ……………………………………………………………………………………………..کد پستی ……………………………صادر و طبق گواهی عدم پرداخت مورخ ………………………………………………….بانک فوق الذکر بلا محل اعلام شده است لذا ………………………………………فرزند ………………………………تاریخ تولد/ تاریخ ثبت ………………………………………….شماره شناسنامه/ شماره ثبت ……………………………………صادره / ثبت شده ……………………………………………….شماره ملی/ کد شناسه به

نشانی ……………………………………………………………………………………………………………………………………………….  …………… کد پستی …………………………………دارنده چک درخواست صدور اجرائیه نسبت به وصول مبلغ ………………………………………ریال وجه چک فوق الذکر را دارم ضمنا در صورت عدم انجام تعهد در ظرف مهلت مقرر/ همزمان با ابلاغ اجرائیه معادل وجه چک از اموال نامبرده با مشخصات …………………….توقیف گردد.

امضاء متقاضی

اصل چک و گواهی عدم پرداخت بانک به پیوست است ضمنا هویت و صلاحیت متقاضی احراز گردید

                                                                                                                    امضاء متصدی

رسید تقاضانامه صدور اجرائیه

درخواست صدور اجرائیه نسبت به چک شماره ……………………………..عهده بانک………………………………………………………………. شعبه ………………………………………………به مبلغ ……………………………………..ریال …………………………..صادره توسط ………………………….در تاریخ ………………………………………………………به انضمام اصل چک و گواهی عدم پرداخت از طرف …………………………………………………………به اجرای ثبت ………………………………………….. و اصل و تحت شماره ……………………………..ثبت گردید.                                                                                                                                                                 امضاء متصدی

مراحل صدور اجرائیه در اداره ثبت حل

۱.تکمیل و تسلیم فرم تقاضانامه اجرایی خریداری شده از حسابداری ثبت محل منضم به مستندات آن توسط متقاضی یا نماینده قانونی

۲.رسیدگی و دستور ثبت در دفتر اندیکاتور و ارجاع به متصدی مربوطه توسط مسئول یا معاون اداره

۳.ثبت در دفتر اندیکاتور و ارسال آن نزد ممیز اجرا جهت اقدام

۴.رسیدگی و صدور اجرائیه در برگها یا فرمهای مخصوص در سه برگ توسط ممیز اجراء

۵.بررسی و اجرای اوراق اجرائیه توسط مسئول اجرا و امضاء اوراق تنظیمی توسط رییس ثبت و مسئول اجرا

۶.ثبت در دفتر اپراتور و دفتر عملیات اجرائی جهت تعیین کلاسه پرونده متصدی مربوطه و قید شمارهدفتر وکلاسه بر روی اوراق اجرایی

۷.تسلیم و ارسال اوراق اجرائیه جهت ابلاغ به مأمور ابلاغ ( ابلاغ ظرف ۴۸ ساعت) یا مراجع قانونی حسب مورد توسط متصدی

۸.برگشت اوراق اجائیه اقدام شده به بایگانی اجراء

۹.پیوست نمودن اوراق اجرائیه به پرونده به وسیله بایگانی و تسلیم آن به متصدی مربوطه

۱۰. تأیید صحت ابلاغ اجرائیه توسط ممیز اجراء و مسئول اجراء

۱۱.اخطار اعلام تاریخ ابلاغ اجرایه به بستانکارجهت تعیین نحوه وصول طلب توسط متصدی مربوطه

۱۲. امضاء اخطار توسط رییس یا معاون اداره

۱۳.صدور اخطار از دفتر توسط متصدی دفتر و ارسال پرونده به بایگانی اجراء توسط متصدی دفتر

۱۴.ضبط پرونده توسط بایگان تا اعلام تعیین نحوه وصول طلب از طرف بستانکار


آخرین مطالب
مشترک خبرنامه شوید