ارتباط با ما
تبلیغات


دوشنبه ۱۱ بهمن ۱۳۹۵ | ۱۶:۳۰ ب.ظ
ارث زوجه در قوانین ایران
شروط قانونی ارث بردن زوجه از همسرش
محمد محمودی
ارث از جمله حقوق مالی و اقتصادی به شمار می‌رود که در مواردی افراد پس از فوت اعضای خانواده یا بستگانشان از آن بهره‌مند می‌شوند و البته میزان آن برای همه افراد یکسان نبوده و بسته به عوامل مختلف متفاوت است. در این میان برای این که زوجه بتواند از همسر متوفی خود ارث ببرد شرایطی لازم است که به بررسی آن می پردازیم.

گروه علمی کافه حقوق: ارث از جمله حقوق مالی و اقتصادی به شمار می‌رود که در مواردی افراد پس از فوت اعضای خانواده یا بستگانشان از آن بهره‌مند می‌شوند و البته میزان آن برای همه افراد یکسان نبوده و بسته به عوامل مختلف متفاوت است.

به عنوان مثال، در مواقعی زن کمتر از مرد یا حتی به میزان نصف او از این حق برخوردار می‌شود که شاید این موضوع دلیلی جز عهده‌دار بودن مدیریت و مخارج زندگی توسط مرد و استفاده از این حق در زندگی مشترک نداشته باشد؛ البته همیشه این گونه نیست و در جایی نیز ممکن است زن به طور مساوی با مرد ارث برده یا حتی در مقاطعی صاحب ارث بیشتری از مرد شود.

لزوم وجود نکاح دایم

یکی از شرایط لازم برای اینکه زن و شوهر وارث هم محسوب شوند همانطور که اشاره شد وجود  عقد نکاح دائم بین آن دو است. مفهوم مخالف آن یعنی در ازدواج موقت توارث بین زوجین برقرار نمی شود. حتی اگر نکاح موقتی بین زن و مردی بوجود آید و در این نکاح شرط ارث بردن زن ذکر شود باز هم زن ارثی نمی برد زیرا شرط توارث در عقد نکاح باطل است اما مبطل عقد نیست. یعنی عقد نکاح موقت صحیح است اما شرط ارث بردن باطل و بی اثر است.

 شرط بعدی برای ارث بردن زن و مرد از یکدیگر این است که در زمان فوت زن و مرد در عقد هم بوده و متارکه صورت نگرفته باشد و رابطه زوجیت موجود باشد. البته در این مورد یک استثنا وجود دارد و آن طلاق رجعی است که در ایام  طلاق رجعی زن و شوهر از هم ارث می برند. زیرا در حکم زن و شوهر هستند و هنوز رابطه زناشویی به طور کامل قطع نشده و با پشیمانی شوهر از طلاق در ایام عده قرارداد کامل قطع نشده و به قوت خود باقی می باشد و مانند آنکه طلاقی اتفاق نیفتاده است. به همین علت مرد در ایام عده طلاق رجعی مکلف است همسر خود را در منزل بپذیرد و نفقه او را کاملا بپردازد.

همچنین در صورتیکه مردی در حال بیماری اقدام به انعقاد عقد با زنی نماید و به دلیل همان بیماری و قبل از دخول فوت نماید، زن از او ارث نخواهد برد. پیش از این نیز آمده است شرط ارث بردن زن و مرد از یکدیگر وجود رابطه زوجیت و عقد نکاح در هنگام فوت بین آن دو می باشد. وقوع هر نوع طلاقی بین زن و شوهر (به غیر از طلاق رجعی) باعث می شود آنها از ارث بردن یکدیگر محروم شوند.

با وجود این ماده ۹۴۴ قانون مدنی می گوید: «اگر شوهر در حال مرض، زن خود را طلاق دهد و ظرف یک سال از تاریخ طلاق به همان مرض فوت نماید، زوجه از او ارث می برد اگر چه طلاق «بائن» باشد، مشروط بر اینکه زن شوهر نکرده باشد.» بنابراین قانونگذار این استثنا و امتیاز را به نفع زن در نظر گرفته است که چنانچه شوهر در حال بیماری زن خود را طلاق دهد و بر اثر همان بیماری ظرف یک سال فوت نماید و زن نیز بعد از طلاق با دیگری ازدواج نکرده باشد، از ارث همسر سابق خود بهره مند می شود. هر چند که طلاق بائن بوده و رابطه زناشویی کاملا قطع شده باشد.

در مورد این ماده دو نکته را باید مورد توجه قرار داد:  اول این که بیماری شوهر باید متصل به مرگ باشد تا زن بتواند از او ارث ببرد. پس، اگر مرد از آن مرض شفا یابد، ارث بردن زن منتفی است، هرچند دوباره مرد به همان مرض مبتلا شود و در نتیجه این ابتلاء ظرف یک سال بمیرد.

دوما مقصود از مرض در این ماده، فوت شوهر از همان مرضی است که در زمان طلاق بوده است وگرنه اگر شوهر به عنوان مثال در هنگام طلاق زن دارای مریضی قلبی بود و بعد شش ماه بعد از طلاق به علت مرگ مغزی یا هر مریضی دیگر بجز مریضی قلبی فوت کند دیگر زن سابق وی از او ارث نمی برد.

قتل شوهر مانع ارث است

براساس ماده ۸۶۱ قانون مدنی زن پس از مرگ همسرش ارث می‌برد به شرط این که در عقد دائم او بوده و قبل از مرگ شوهرش زنده باشد. اما ماده ۸۸۰ قانون مدنی می‌گوید: «اگر زن که وارث شوهر است و او را به قتل عمد رسانده باشد، ارث نخواهد برد.» در واقع این که شخصی به دلیل قتل از ارث محروم می شود از قواعد عمومی ارث است و شامل تمامی کسانی که ارث می برند می شود و منحصر به زن نمی باشد. نوع قتل نیز باید عمدی باشد تا باعث محروم شدن از ارث شود وگرنه قتل های شبه عمدی و خطایی زن را از ارث محروم نمی کند.

میزان سهم الارث زن

اگر شوهر در زمان فوت، هیچ فرزند یا نوه‌ای از همسرش یا از همسران قبلی نداشته باشد، زن از اموال مرد یک چهارم ارث می‌‌برد. در غیر این صورت یک هشتم از اموال مرد را به ارث خواهد برد.

پیشتر، زن به استناد ماده ۹۴۶ قانون مدنی فقط از اموال منقول (هر چیزی که از شوهر باقی مانده بود) ارث می‌برد و در اموال غیرمنقول (ساختمان و زمین) سهمی به او نمی‌رسید. اما پس از ۷۰ سال مجلس هشتم ماده قانونی را تصویب کرد که براساس آن زن در صورت داشتن فرزند از همسر مرحومش، یک هشتم از اموال منقول، یک هشتم دیگر نیز از قیمت اموال غیرمنقول از جمله عرصه و عیان – ساختمان و زمین – ارث خواهد برد.

در واقع طبق قانون مدنی زن فقط از اموال منقول به صورت عین ارث نی برد و از اموال غیر منقول تنها به میزان سهم الارث خود قیمت آن را ارث می برد. البته یک حالت استثنایی در ماده ۹۴۸ ذکر شده است که در این حالت زن از عین اموال منقول نیز ارث می برد. طبق این ماده هرگاه ورثه از اداء قیمت اموال غیر منقول امتناع کنند زن می تواند حق خود را از عین اموال استیفا کند.

در صورتی که مرد هیچ فرزندی نداشته باشد، سهم زن یک چهارم از اموال منقول، همه اموال خواهد بود. همچنین از فروش اموال غیرمنقول یعنی عرصه و عیان – ساختمان و زمین – به میزان یک چهارم سهم خواهد برد.

ماده ۹۴۲ قانون مدنی می‌گوید: «اگر مردی دارای دو یا چهار زن عقد دائم است، پس از مرگش در صورت داشتن فرزند، یک هشتم از اموالش بین زنان به طور مساوی تقسیم خواهد شد. البته به این نکته مهم نیز باید توجه داشت، دو زن که یکی از آنها فرزندی ندارد اما زن دوم دو دختر و یک پسر دارد، پس از مرگ همسر، زن اول با آن که فرزندی از شوهر متوفی نداشته است، ولی به علت وجود فرزندان همسر دوم نصف یک هشتم از اموال شوهرش را ارث خواهد برد.» ماده ۸۴۳ قانون مدنی به وصیت‌کننده اجازه داده که فقط تا ثلث اموالش را وصیت کند.

اگر وصیت فرد متوفی بیش از این مقدار باشد باید ورثه در خصوص بقیه اموال اجازه دهند. یعنی اگر خانه‌ای که از سوی شوهر متوفی برای همسرش وصیت شده از نظر قیمتی بیش از یک سوم اموال او نباشد وصیتنامه صحیح است. در غیر این صورت باید ورثه درباره بقیه ثلث اموال اجازه دهند.

ارث مرد چند زنه

همانطور که می‌دانیم، قانون به مرد این اجازه را داده است که تا چهار زن را به عقد دائم خود درآورد؛ بنابراین هر یک از این چهار زن در صورت وجود، از اموال شوهر ارث می‌برند زیرا که عقد آنان دائمی و قانونی بوده است. البته باید توجه داشت که مجموع زنان سهم یک زن را از اموال ارث می برند و به هر تعداد که باشند بین خود تقسیم می کنند.

ارث بردن زن در صورتی که هیچ وارث دیگری برای متوفی نباشد

ماده ۹۴۹ قانون مدنی در اقدامی تامل برانگیز باعث بوجود آمدن تبعیض بین ارث بردن زنان و مردان شده است. این ماده می گوید: «در صورت نبودن هیچ وارث دیگری به غیر از زوج یا زوجه، شوهر تمام ترکه زن متوفی خود ارث می برد، لیکن زن فقط نصیب خود را و بقیه ترکه شوهر در حکم مال اشخاص بلاوارث و تابع ماده ۸۶۶ خواهد بود.» در واقع تبعیضی که در این ماده وجود دارد این است که اگر شوهر تنها وارث زن باشد می تواند تمامی ارث را ببرد اما اگر این حالت برای زن اتفاق بیفتد وی تنها به میزان سهم الارث خود از اموال اعم از منقول و غیر منقول بر می دارد و مابقی ترکه در اختیار حاکم اسلامی قرار می گیرد.


آخرین مطالب
مشترک خبرنامه شوید