ارتباط با ما
تبلیغات


دوشنبه ۲ اسفند ۱۳۹۵ | ۱۲:۰۹ ب.ظ
‎‎‎‎‎سلسله گزارش های بازخوانی اصول قانون اساسی:
از تبیین دولت حداکثری تا در نظر گرفتن تبعیض روا برای زنان در اصل ۲۱
اصل بیست و یکم قانون اساسی از جمله اصولی است که حقوق زنان را به صورت خاص مدنظر قرار داده است. این اصل یکی از اصول فصل حقوق ملت است که بر خلاف سایر اصول این فصل، تنها بخشی از ملت را مدنظر قرارداده است.

گروه اجتماعی کافه حقوق: اصل بیست و یکم قانون اساسی از جمله اصولی است که حقوق زنان را به صورت خاص مدنظر قرار داده است. این اصل یکی از اصول فصل حقوق ملت است که بر خلاف سایر اصول این فصل، تنها بخشی از ملت را مدنظر قرارداده است. اصول مختلف قانون اساسی من جمله اصول ۱۹ و ۲۰ قانون اساسی زن و مرد را به طور یکسان مد نظر قرار داده است ولی در اصل ۲۱ قانون اساسی به طور خاص، قانونگذار توجه ویژه ای را نسبت به زنان به لحاظ زن بودن، همسر بودن و مادر بودن معطوف داشته است. در بندهای ۸ و ۴ این اصل قانونگذار اساسی زن را فارغ از جایگاه او در خانواده مد نظر قرار داده و دولت را موظف به حمایت ویژه از زنان، فارغ از نقش همسری یا مادری نموده است؛ ولی در بندهای ۲ ، ۵ و ۳ اصل مزبور، قانونگذار اساسی با اشاره به نقش های مادری و همسری زن سعی داشته با حمایت ویژه از زنان در کانون خانواده از امکان تضییع حق ایشان در خانواده جلوگیری به عمل آورد.

در واقع اصل ۲۸ به طور خاص در خصوص حقوق زنان تنظیم شده است و به نوعی تبعیض مثبت و حمایت ویژه از زنان و به نفع ایشان به حساب میآید.

در خصوص برخورداری زنان از حقوق خاص و علت ذکر آن در این اصل می بایست به ریشه های تاریخی آن توجه نمود. پیش از انقلاب برخی دختران از رفتن به مدرسه منع می شدند و بدین طریق این قشر موثر جامعه نه تنها از تحصیلات عالیه بلکه از سواد خواندن و نوشتن نیز محروم می شد. قانونگذار اساسی در صدد این بوده است که زمینه را به گونه ای فراهم کند که دختران در مسئله آموزش با محرومیت مواجه نباشند. بر این اساس در بند ب ماده ۵۲ برنامه چهارم توسعه مسئله اجباری شدن مقطع تحصیلی ابتدایی و راهنمایی برای همگان مطرح می شود که به نوعی این هدف را دنبال میکند. بر این اساس می بایس اینگونه برنامه ریزی شود که به هیچ عنوان پدر و مادری حق نداشته باشند فرزندشان را از تحصیل منع کنند و این عمل به لحاظ قانونی جرم تلقی شود.

از طرفی ممکن است سوال شود که چرا در این اصل به صورت مجزا درخصوص زنان و کودکان مواردی ذکر شده است، در حالی که در اصول دیگر نظیر اصل ۳ و ۲۹ و برخی دیگر از اصول قانون اساسی نیز به چنین حقوقی توجه و اشاره شده است؟ برای پاسخ به این سؤال باید به سوابق تاریخی مسئله حقوق زن و کودک توجه نمود. در اعصار گذشته همواره زنان به طرق مختلف مورد هجمه و تخریب شخصیت قرار می گرفتند. در یونان باستان زنان در طبقه حیوانات قرار داشتند و از حق رأی بی بهره بودند. در ایران نیز زنان تا مدتها مورد بی توجهی قرار می گرفتند و حقوق اجتماعی و حتی فردی آنها مورد توجه نبود. در برخی کشورها نیز زن به عنوان خدمتکار مرد دانسته می شد و اساساً عضو اجتماع به حساب نمی آمد؛ تا آنجا که تا سده پیش زنان از حق رأی و بسیاری حقوق فردی و اجتماعی دیگر برخوردار نبودند. لذا با توجه به این مسائل، ذکر این مسائل در قانون اساسی به صورت خاص به این خاطر است که قانون اساسی می بایست راهبردهای اساسی سیر حرکت جامعه را مشخص سازد. از سوی دیگر همیشه ذکر جملات کلی برای تضمین حقوق وافی به مقصود نیست. به همین جهت ذکر حقوق به صورت خاص لازم و منطقی است.

بنابراین وظایفی که در این اصل آمده است را میتوان در راستای تبعیض مثبت یا مفید (Positive Discrimination) نسبت به زنان و کودکان که گروهایی آسیب پذیر هستند ارزیابی کرد و آن را در قالب نوعی تبعیض روا (قابل استنباط از مفهوم مخالف بند ۲ اصل ۵ )تفسیر و تاویل نمود.

نکته پایانی نیز اینکه اصل ۲۱ همانند اصل ۳ وظایفی را بر عهده دولت نهاده است. اما این وظایف مربوط به حوزهای خاص یعنی حقوق زنان به خصوص جنبه های اقتصادی و اجتماعی آن است. این رویکرد نشان می دهد که از منظر قانون اساسی دولت نقش حداکثری دارد و نمی توان و نباید آن را با دولتهای لیبرال که دولتهای حداقلی هستند مقایسه کرد. این رویکرد بی تردید برگرفته از تعالیم اسلامی است.

 


آخرین مطالب
مشترک خبرنامه شوید