ارتباط با ما
تبلیغات


جمعه ۱۱ فروردین ۱۳۹۶ | ۰۷:۵۵ ق.ظ
گفت‌وگو با دکتر مهدی پیری درباره موافقت‌نامه پاریس«2»:
تعهدات ما در این موافقت نامه ارتباطی با کاهش آلودگی ندارد، تغییرات آب‌وهوایی یک موضوع کلان زیست محیطی است
به‌تازگی دولت سند کنوانسیون آب و هوایی پاریس را امضا کرده و آن را برای تصویب به مجلس شورای اسلامی فرستاده است. در مجلس نیز تقریباً بدون بررسی جدی پایبندی ایران به این سند به تصویب رسیده است و این مصوبه برای تأیید به شورای نگهبان ارسال‌شده است. به این منظور گفت و گویی داشتیم با دکتر مهدی پیری دکتری حقوق بین‌الملل انرژی که در ادامه بخش‌ دوم آن تقدیمتان می گردد.

گروه بین الملل کافه حقوق: توافقنامه آب و هوایی پاریس ۲۲ آوریل ۲۰۱۶ در مقر سازمان ملل در نیویورک امریکا امضا شد. مقام‌های سازمان ملل مدت سال‌ها برای سند مقابله با تغییرات آب و هوایی تلاش کرده بودند. توافقنامه آب و هوایی جدید که پس از پیمان «کیوتو» دومین سند از این نوع در چارچوب کنوانسیون تغییرات اقلیمی محسوب می‌شود تا سال ۲۰۳۰ در نظر گرفته‌شده است. اجلاس پاریس با محوریت تغییرات آب و هوایی واقعه مهمی برای بشریت است. طبق آمار سازمان ملل، مراسم امضای توافقنامه تغییرات آب و هوایی پاریس که در روز جمعه در مجمع عمومی سازمان ملل به امضای رهبران عالی ۱۷۱ جهان رسید، رکورد جدیدی در تاریخ امضای یک توافقنامه توسط بیشترین شمار کشورها در یک روز به ثبت رساند. بان کی مون، دبیر کل سازمان ملل در این رابطه گفت: «این به‌واقع یک‌لحظه تاریخی است، برای اولین بار درباره موضوع تغییرات آب و هوایی، یکی از حیاتی‌ترین مسائل زمین، به یک توافق جهانی دست‌یافته‌ایم.»

به‌تازگی دولت سند کنوانسیون آب و هوایی پاریس را امضا کرده و آن را برای تصویب به مجلس شورای اسلامی فرستاده است. در مجلس نیز تقریباً بدون بررسی جدی پایبندی ایران به این سند به تصویب رسیده است و این مصوبه برای تأیید به شورای نگهبان ارسال‌شده است. پیوستن به این موافقت‌نامه با توجه به تعهدات سنگینی که امضای چنین اسنادی برای کشور ایجاد می‌کند مستلزم احتیاط و بررسی بیشتر است. به این منظور گفت و گویی داشتیم با دکتر مهدی پیری دکتری حقوق بین‌الملل انرژی که در ادامه بخش‌ دوم آن تقدیمتان می گردد.

کافه حقوق: باتوجه مباحثتی که تا کنون مطرح کردید آیا ما باید سیاست‌های کلی را نادیده بگیریم یا اینکه مجبور هستیم برای اجرای آنها موافقت‌نامه را نقض کنیم؟

پیری: تبعا اگر ما امکان اجرای تعهدات و تمهیدات لازم را پیش‌بینی نکنیم مشکل ایجاد می‌شود بدین علت که ما با یک سند بین‌المللی روبه‌رو هستیم و نباید فکر کنیم چون اسمش توافق‌نامه AGREEMENT است فاقد ضمانت اجرا است و اثری ندارد. برخی فکر می‌کنند چون در متن توافق آمده است که تصمیمات کمیسیون کنترل و نظارت بر اجرای قرارداد نباید تنبیهی باشد پس اثری ندارد (اسناد محیط‌زیستی به سمت ایجاد تعهدات سخت نیست) درحالی‌که ما در اینجا با تعهد معینی روبه‌رو هستیم. البته این ضمانت اجرا هنوز تعیین نشده و بعدا مشخص می‌شود که چه ضمانت اجرایی خواهد داشت و ما نمی‌توانیم اظهارنظر قطعی کنیم. بله نباید تنبیهی باشد ولی هنوز تعیین نشده است. پس نمی‌توانیم شانه خالی کنیم.

پس باید توان داخلی و تمهیدات داخلی را در نظر بگیریم. در پروتکل کیوتو یک فرآیندی به نام توسعه انرژی‌های پاک آمده بود، به‌این‌ترتیب بود که کشورهای توسعه‌یافته با انتقال دانش فنی، تعهداتی را که در جهت کاهش انتشار داشتند را در کشورهای درحال‌توسعه انجام می‌دادند مثلاً پروژه نیروگاه خورشیدی را در ایران اجرا می‌کردند و به این صورت از تعهدات بین‌المللی که داشتند کاسته می‌شد و تا آنجایی که می‌دانم ۳ یا ۴ نمونه آن در ایران اجراشده است و اثر آن خیلی کم است، این را از این بابت عرض می‌کنم که ما چقدر از ظرفیت خود استفاده کردیم و چقدر مکانیزم ها در این رابطه آماده‌شده است که بعد زیر بار یک مسئولیت بین‌المللی برویم. من به‌شخصه مخالف نیستم بلکه نظرم بر این است که آیا تمهیدات لازم را اندیشیدیم آیا عواقب آن را لحاظ کرده است؟ این مسئله است که باعث نگرانی می‌شود. مثلاً ممکن است خیلی از شرکت‌های خارجی تصمیم بگیرند در شرکت‌هایی که تعهدات پاریس را انجام نمی‌دهند سرمایه‌گذاری نکنند خیلی از این اقدامات در قالب اسناد بین‌المللی نیست اما ممکن است در آینده در قالب حقوق نرم مورد توجه واقع گردد.

همان‌گونه که در صحبت‌ها اشاره داشتید ایران متعهد شده در صورت کاهش تحریم‌ها ۸ درصد از میزان انتشار بکاهد منظور از تحریم‌ها چه تحریم‌هایی است؟

پیری:منظور از این تحریم‌ها، تحریم‌های کلی است که علیه ایران و از سوی سازمان ملل، اتحادیه اروپا و از سوی برخی از کشورها وضع‌شده است و این تحریم‌ها مانع توسعه اقتصادی، تبادل اطلاعات و دانش فنی و نقل‌وانتقالات مالی می‌شوند و با وجود این تحریم‌ها خیلی از تعهدات قابل‌اجرا نیست. درصورتی‌که تحریم‌ها لغو شود بستر فعالیت‌های اقتصادی بازتر می‌شود. شما در فروش نفت، در نقل‌وانتقال بانکی و در خرید محصولات و دانش فنی محدودیت داشته باشید تعهدات قابل‌اجرا نیست. خیلی از دانش فنی به دلایل مختلف در اختیار ما قرار نمی‌گیرد چراکه خیلی از این فناوری‌ها مربوط به شرکت‌های آمریکایی است که آمریکا تحریم کرده یا مربوط به شرکت‌های اروپایی است که آمریکا تحریم ثانویه خواهد کرد. لذا تا زمانی که این تحریم‌ها پا برجا باشد امکان اجرای تعهدات نیست و اگر این تحریم‌ها رد بشود باعث می‌شود ما اختیار عمل بیشتری برای کاهش میزان انتشار داشته باشیم. این تحریم‌ها تحریم‌های کلی است و تحریم زیست‌محیطی خاصی نیست.

آیا پیوستن به این کنوانسیون می‌تواند در کاهش آلودگی هوا مؤثر باشد؟

پیری:این تعهدات شکلی و کلی است. برنامه ملی که ارائه می‌دهیم، ممکن است در کاهش میزان آلودگی اثر داشته باشد چراکه مجبور می‌شویم از تکنولوژی‌های دوستدار محیط‌ زیست استفاده کنیم، میزان دی‌اکسید کربن را کاهش دهیم، میزان جنگل‌ها را توسعه دهیم، این‌ها می‌تواند مؤثر باشد. ولی مربوط به آلودگی هوا نمی‌شود این‌ها اثرات محیط‌ زیستی کلانی دارد. مسئله کره زمین و تغییرات آب‌وهوایی به‌عنوان میراث مشترک بشریت باعث پذیرش مسئولیت جهانی در این قضیه شده است و همه کشورها متعهد هستند با توجه به توان داخلی خود به حفظ کره زمین و محیط‌ زیستش و آب‌وهوا کمک کنند.

البته در متن توافق گفته‌شده مسئولیت متمایز و این تمایز به خاطر تمایز برنامه کشورها است که ناشی از توان داخلی کشورها می‌باشد. در جای‌جای توافق‌نامه پاریس اشاره مستقیم شده به فقرزدایی و اقداماتی که در این راستا انجام می‌شود نباید مانع توسعه اقتصادی شود، باید در راستای توسعه پایدار باشد، توسعه اقتصادی‌ای که ملزومات زیست‌محیطی را در نظر بگیرد و در یک پروسه زمان‌دار به این نتایج دست پیدا شود و نباید انتظار داشته باشیم که سریع و در مدت محدود این اتفاق بیافتد. این‌ها با توجه به توان داخلی است و در همه کشورها پذیرفته‌شده است و هیچ‌کس انتظار ندارد ما فرای توان داخلی کارکنیم و ما هم قبول داریم که توافق‌نامه پاریس خوب است اما به شرطی که توان و ظرفیت داخلی را برای انجام و اجرای تعهدات داشته باشیم.

آقای دکتر در رابطه با صحبت‌های شما سؤالی که ایجاد می‌شود این است که آیا در خود این توافق‌نامه ضمانت اجرایی به‌صراحت مشخص نگردیده است؟

پیری:در توافق‌نامه شما متعهد هستید برنامه‌ای را که ارائه می‌دهید، اجرایی کنید پس خود کشور تعهدات ماهوی را تعیین می‌کند در توافق‌نامه صرفاً تعهدات شکلی مثل ارائه اطلاعات کلی و همکاری‌های لازم وجود دارد. یک کمیسیون در این توافق‌نامه تعریف‌شده است که نظارت دارد بر این‌که اطلاعات ارائه‌شده و روش اجرایی شده با واقعیت مطابقت دارد. درواقع شما را با خودتان بر مبنای برنامه‌ای که ارائه کردید می‌سنجند نه با کشور دیگر. حالا این‌که این مکانیزم چه تصمیماتی را اتخاذ می‌کند و چه رویکردهایی دارد این‌ها تعیین نشده است. مثلاً الآن در مباحث حقوق بشری خیلی اوقات شورای حقوق بشر می‌آید بر مبنای مباحث کلی مطرح می‌شود بدون بررسی حقوقی ما را مسئول نقض حقوق بشر می‌داند. ممکن است مباحث حقوقی هم مطرح شود اما تصمیم‌گیری سیاسی است. در اینجا هم ممکن است فقط یک قطعنامه یا مصوبه علیه کشور ما صادر شود که ایران تعهدات خود را انجام نداده است، چه اثر سیاسی دارد، حتی لازم نیست ما را مسئول بدانند یا تمهید خاصی بیندیشند همین‌که این عنوان مطرح می‌شود بر اعتبار کشور اثر دارد، در همکاری با کشورها برای دریافت مساعدت اثر دارد. الآن مکانیسم‌ها در حقوق بین‌الملل به این صورت است دیگر ضمانت اجرای سخت وجود ندارد یا به‌ندرت است.

در پایان بفرمایید برای این‌که با پیوستن به این موافقت‌نامه خطری برای توسعه و پیشرفت داخلی ایجاد نشود چه پیشنهادی دارید؟

پیری: نکته آخر این‌که برای اجرای برنامه ملی که مطابق این توافق‌نامه باید ارائه دهیم و مسائلی که مطرح می‌شود- انتقال دانش و فناوری و همکاری‌های با کشورها جهت بهره‌مندی از دانش بهره‌برداری از انرژی‌های تجدیدپذیر-باید تمهیدات خاصی بیندیشیم، شاید هم اندیشیده باشیم اما باید به این سمت گام برداریم. ما باید یک پکیج کامل داشته باشیم که برای دستگاه‌ها و نهادهای ذی‌ربط الزام‌آور باشد تا در این مسیر گام بردارند. همان‌گونه که برنامه ملی موضوعیت دارد این تمهیدات هم موضوعیت دارد. اگر با این رویکرد قدم برداریم و منافع ملی را هم در نظر بگیریم، پیوستن به این موافقت‌نامه مطلوب است اما اگر انجام‌نشده باشد و در هاله‌ای از ابهام باشد، ما با یک تهدید روبه‌رو هستیم و تا زمانی که ما این مسائل را حل نکنیم بحران‌ها و خطرات وجود دارد.


آخرین مطالب
مشترک خبرنامه شوید