ارتباط با ما
تبلیغات


چهارشنبه ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۶ | ۱۴:۰۰ ب.ظ
جرایم مواد مخدر:
بررسی جرایم مرتبط با گیاه شاهدانه در حقوق ایران
«حشیش» یا «بنگ» که در دسته مواد مخدر سنتی قرار می گیرد از دیرباز مورد استفاده قرار گرفته است. اثرات ضد درد ، ضد التهاب و ضد اضطراب که از طریق تاثیر بر سیستم اعصاب مرکزی به دست می آید ، از فواید دارویی قابل استفاده این گیاه است. اما سو استفاده از خاصیت درمانی این گیاه که باعث ناهنجاری های اجتماعی، اخلاقی می شود انگیزه ای شده تا قوانین و مقررات محدود کننده در رابطه با آن در جوامع مختلف وضع شود.

گروه علمی کافه حقوق: «حشیش» یا «بنگ» که در دسته مواد مخدر سنتی قرار می گیرد از دیرباز مورد استفاده قرار گرفته است.  اثرات ضد درد ، ضد التهاب و ضد اضطراب که از طریق تاثیر بر سیستم اعصاب مرکزی به دست می آید ، از فواید دارویی قابل استفاده این گیاه است. اما سو استفاده از خاصیت درمانی این گیاه که باعث ناهنجاری های اجتماعی، اخلاقی می شود انگیزه ای شده تا قوانین و مقررات محدود کننده در رابطه با آن در جوامع مختلف وضع شود.

در قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب ۱۳۷۶ مجمع تشخیص مصلحت نظام و اصلاحات و الحاقات بعدی آن نیز به این ماده مخدر توجه مناسبی شده است، اما با این وجود به نظر می رسد به دلیل تامل ناکافی در جرم انگاری های مرتبط با گیاه شاهدانه برخی از انحرافات خطیر و مشکل ساز برای جامعه با واکنش مناسب قانونگذار مواجه نشده است و شایسته است در اولین فرصت درباره آنها تصمیم مقتضی گرفته شود.

در این نوشته سعی شده است نواقص مربوط به جرم انگاری های مرتبط با این گیاه به صورت مختصر تبیین شود. به منظور سهولت در تبیین و درک مفاهیم جرایم در هفت دسته کشت، نگهداری و حمل بذر، تولید، خرید و فروش، نگهداری و حمل ماده مخدر، توزیع، صادرات و واردات قرار گرفته است. در پایان نیز جمع بندی و نتیجه گیری بحث به صورت مختصر قرار خواهد گرفت. امید است این نوشته واکاوی بیشتر قانون مبارزه با مواد مخدر توسط خوانندگان محترم را ترغیب کند.

 جرم انگاری های مرتبط

۱ .کشت

قانونگذار در ماده ی ۱ و ۲ قانون مبارزه با مواد مخدر کشت سه گیاه که پایه و اساس موادمخدر سنتی و برخی مواد صنعتی است جرم انگاری کرده است . تا کنون به غیر از این موارد گیاه دیگری که بتوان از آنها ماده ی مخدر تولید کرد کشف نشده است. این گیاهان عبارت اند از خشخاش ، شاهدانه و کوکا .البته قانونگذار ایران برخورد متفاوتی با کشت این سه گیاه داشته  و آنگونه که در ماده ی ۱ و ۲ ذکر شده کشت خشخاش و کوکا را به صورت مطلق جرم انگاری کرده و این در حالی است که کشت شاهدانه باید انگیزه ی تولید موادمخدر یا روان‌گردان‌های صنعتی غیرداروئی را به همراه داشته باشد تا بتوان مرتکب را مجرم به شمار آورد.

اما دلیل این برخورد متفاوت چیست؟ می توان گفت دامنه ی استفاده از گیاه شاهدانه در مصارف غیر از مواد مخدر به حدی است که جرم انگاری مطلق آن را مشکل می کند. اما آیا دو گیاه دیگر نیز نمی توانند مصارف غیر از ماده مخدر داشته باشند؟ سیاست پیشگیری از گسترش مواد مخدر باعث شده تا در مورد   خشخاش وکوکا  قانونگذار آزادی افراد را برای استفاده های مفید از آنها محدود کند. و بنا به دلایلی این پیشگیری در شاهدانه کمتر لازم بوده است.   البته بدیهی است حاکمیت محدودیتی برای کشت هیچ یک از این سه گیاه ندارد.

۲ . نگهداری و حمل بذر

 ماده ی ۳ قانون مبارزه با مواد مخدر نگهداری ، اخفا وحمل بذر گیاهان سه گانه به علاوه ی گرز خشخاش و برگ کوکا را جرم انگاری کرده است . همانند ماده ی قبل در اینجا نیز جرم حمل و نگهداری بذر شاهدانه مقید به انگیزه ی  تولید مواد مخدر یا روان‌گردان‌های صنعتی غیرداروئی است. احراز وجود این انگیزه با مقام تعقیب است . اما آیا این به آن معناست که قانونگذار نگهداری بذر دو گیاه دیگر را به صورت مطلق جرم انگاری کرده است؟

فرض این است که قانونگذار پس از تعیین جرم افراد را عالم به آن تصور می کند و هنگامی که نگهداری شیئی جرم باشد افراد باید آن را مد نظر قرار داده و از آن پرهیز کنند. بنابراین با وجود اینکه ممکن است فردی بذر به عنوان مثال خشخاش را بدون قصد کشت آن برای تولید ماده مخدر ، نگهداری کند ، با این حال چون قانون گذار این عمل را ممنوع اعلام کرده  مرتکب جرم شده است.   سیاست قانونگذار در قبال بذر شاهدانه اما بنا به دلایلی که قبلا ذکر شد سهلگیرانه تر است. اصولا حمل و نگهداری بذر این گیاه جرم نیست و نمی تواند تعقیب کیفری را آغاز کند .

تنها در صورتی که مقامات احتمال قوی بدهند که این حمل یا نگهداری برای کشت شاهدانه آن هم با انگیزه تولید ماده مخدر است می توانند تعقیب را آغاز کنند. بعد از آن هم باید بتوانند در دادگاه ثابت کنند فرد انگیزه مذکور را داشته است وگرنه متهم تبرئه خواهد شد. نکته دیگر اینکه قانونگذار در ماده ۳  بیان کرده: «…در مورد بذر شاهدانه قصد تولید مواد مخدر یا روان‌گردان‌های صنعتی غیرداروئی از آنها باید احراز شود. »

پس اگر فردی بذر شاهدانه را برای فروش به فرد دیگری نگهداری کند مجرم نیست ، ولو اینکه بداند فرد خریدار برای تولید مواد از این بذر استفاده می کند و حتی خودش با تبلیغ اینکه بذر مناسب کشت برای تولید مخدر است مشتری را ترغیب به خرید کند! علاوه بر این با توجه به دیگر مواد این قانون متوجه می شویم ، خرید یا فروش بذر شاهدانه هم حتی اگر انگیزه تولید مواد مخدر از آن احراز شود قابل مجازات نیست که در سطور بعدی این موضوع مورد بحث قرار خواهدگرفت.

۳ . تولید

به استناد ماده۴ قانون مبارزه با مواد مخدر تولید بنگ،چرس،گراس که هر سه از مشتقات شاهدانه اند«… با رعایت تناسب و با توجه به مقدار مواد…» قابل مجازات است. با توجه به اینکه این ماده چندین عمل را با هم جرم انگاری کرده است تبصره آن ممکن است تا حدی گمراه کننده باشد . به استناد تبصره ی ماده۴  :« هرگاه محرز شود مرتکبین جرایم موضوع بند ۴ این ماده برای بار اول مرتکب این جرم شده و موفق به توزیع یا فروش آنها هم نشده و مواد، بیست کیلو یا کمتر باشد دادگاه با جمع شروط مذکور آنها را به حبس ابد و هفتاد و چهار ضربه شلاق و مصادره اموال ناشی از همان جرم می نماید.

در اوزان بالای بیست کیلوگرم مرتکبین تحت هر شرایطی اعدام می شوند.» در بند ۴ ماده تولید بیش از ۵ کیلو از مواد مذکور اعدام را در پی خواهد داشت. حال سوال این است که تبصره تولید را هم در بر می گیرد یا نه؟ به بیان دیگر تبصره موفق نشدن به توزیع یا فروش را یکی از شرایط سقوط مجازات اعدام دانسته. آیا این شرط فقط برای جرم فروش یا توزیع مواد مصداق پیدا می کند یا اینکه اگر شخصی تولید ماده را انجام داد ولی فروش یا توزیع را انجام نداد می تواند از این تبصره استفاده کند؟ تفسیر به نفع متهم باعث می شود شمول این فرد هم در تبصره درست به نظر آید. جدای از این اعدام فردی که مثلا ده کیلومواد مخدر را تولید کند ولی دیگران را درگیر آن نکرده و به عنوان نمونه برای استفاده ی شخصی از آن مصرف کند بیش از حد سختگیرانه است.

۴ . خرید و فروش

خرید یا فروش مشتقات شاهدانه در دو ماده ی جداگانه با مجازات متفاوت جرم انگاری شده است. فرض قانون گذار بر این بوده که فروش یا در معرض فروش قرار دادن خطرناک تر از خرید آن است و به همین خاطر مجازات سبکتری برای خرید پیشبینی کرده است. البته همان طور که در متن دو ماده آمده رعایت تناسب و توجه به مقدار مواد باید مدنظر باشد. همان طور که پیش از این بیان شد این مواد (۴و۵ ) فقط خرید و فروش خود ماده مخدر را جرم انگاری کرده اند و خرید و فروش بذر گیاه شاهدانه یا خشخاش و کوکا در این ماده و دیگر مواد قانون مبارزه با مواد مخدر مورد اشاره قرار نگرفته است. این سیاست قابل دفاع نیست.

از طرفی در ماده ۴۰ همین قانون خرید وفروش تعدادی از مواد شیمیایی ازقبیل انیدریداستیک ، اسید انتراتیلیک ، اسید فنیل استیک ، کلرور استیل و… که ارتباط مستقیمی با مواد مخدر ندارند با احراز قصد استفاده برای تولید یا تبدیل مواد مخدر جرم انگاری شده است ولی خرید و فروش تخم گیاهان مذکور با احراز این چنین قصدی جرم نیست. ممکن است گفته شود از آنجایی که نگهداری و حمل بذر جرم است نیازی به جرم انگاری خرید و فروش نمی باشد اما در پاسخ باید گفت این استدلال در رابطه با فروشنده که اصولا بذر را در اختیار دارد ممکن است درست باشد ، هرچند نقص قانون را توجیه نمی کند ولی برای خریدار نمی تواند مورد استفاده قرار گیرد.

فرض کنید شخصی امروز بذر شاهدانه ی اصلاح شده برای تولید ماده مخدر را با قصد کشت شاهدانه برای تولید مواد خریداری کند ولی آن را تحویل نگرفته باشد و فردا این دو نفر بازداشت شوند. اگر فروشنده، بذر را حمل یا نگهداری می کرده است ممکن است با احراز قصد بتوان او را محاکمه کرد ولی خریدار چطور؟ خریدار نه بذر را نگهداری کرده و نه ماده ی مخدر خریداری کرده است که به استناد ماده ی ۵ بتوان او را متهم کرد.

۵ . نگهداری و حمل ماده مخدر

همانطور که پیش از این ذکر شد حمل و نگهداری ماده مخدر(بنگ، چرس، گراس و…) در ماده ۵ قانون مبارزه با مواد مخدر جرم انگاری شده است . بدیهی است که مجازات این عمل از حمل و نگهداری بذر به مراتب بیشتر است. خطر این عمل در واقع بالفعل شده است در حالی که بذر تنها قابلیت خطرآفرینی را دارد.

۶ . توزیع

توزیع ماده مخدر با فروش یا در معرض فروش گذاشتن و همچنین با تولید تفاوت دارد. به عبارت دیگر می توان تصور کرد که فردی مواد مخدر را تولید کند و به فرد دیگر برای توزیع بسپارد و فرد اخیر مواد مخدر را بدون دریافت مبلغی ما به ازای آن  بین افراد نیازمند پخش کند. نکته قابل ذکر اینکه توزیع بذر به خودی خود جرم نیست و شاید بتوان تحت عنوان حمل آن را تعقیب کرد.

۷ .صادرات و واردات

به استناد ماده ی ۴ قانون مبارزه با مواد مخدر هرگونه واردکردن و صادر کردن ماده مخدر به داخل کشور جرم است. علاوه بر این دو مورد ارسال اینگونه مواد نیز در متن ماده آمده است که تفاوت آن با صادر کردن را گوشزد می کند. در دفاع از موضع قانونگذار در ذکر جداگانه ی این دو عمل باید گفت آنچه از عبارت صدور به ذهن متبادر می شود آن است که در یک محیط تجارتی و از طریق مبادی صدور کالا صورت گیرد و اینکه برای توزیع نسبتا گسترده به کشور دیگرفرستاده شود ولی ارسال به معنای فرستادن مواد از طریق مبادی حمل و نقل یا پست و موارد این چنین است که  به هدف خاصی(شخص-مکان) در کشور مقصد صورت می گیرد.

  نتیجه گیری

سیاست کلی قانون گذار در مواجه با جرایم مرتبط با شاهدانه نسبت به دیگر گیاهان و مواد مخدر سنتی و صنعتی سهلگیرانه تر می باشد. دامنه ی وسیع استفاده های مفید و غیر از ماده مخدر این گیاه باعث اتخاذ این سیاست متفاوت می شود. اثر روانگردانی مشتقات شاهدانه نیز نسبت به گیاهان دیگر (خشخاش و کوکا ) ضعیف تر و کم خطرتر است. با این حال قانون گذار ایران محدودیت این گیاه برای استفاده های زیان بار مواد مخدر  را سیاست خود قرار داده است. قانون گذاری در این مورد اما بدون نقص نبوده و ایراداتی دارد.

خرید و فروش بذر شاهدانه و دو گیاه دیگر( خشخاش و کوکا) در هیچ ماده ای از قانون مبارزه با مواد مخدر جرم انگاری نشده واین در حالی است که اقداماتی مانند خرید و فروش مواد شیمیایی برای استفاده در روند ساخت مواد مخدر در همین قانون مورد اشاره قرار گرفته و برای آن مجازات پیش بینی شده است. حمل و نگهداری بذر شاهدانه برای تولید ماده مخدر با مجازات همراه است ولی اگر برای تولید مواد مخدر به شخص دیگری فروخته شود همین حمل و نگهداری هم نمی تواند موجب تعقیب و محکومیت فرد شود.


آخرین مطالب
مشترک خبرنامه شوید