ارتباط با ما
تبلیغات


شنبه ۱۱ آذر ۱۳۹۶ | ۱۳:۱۹ ب.ظ
تأملی دوباره در مفهوم یا مصداق سلاح در جرم محاربه
دکتر جلیل محبی
موضوعیت یا طریقیت داشتن سلاح در محاربه از دو جهت قابل توجه است؛ نخست، به عنوان یکی از عناصر تشکیل دهنده آن و دوم، نوع سلاح مذکور در روایات.

گروه اجتماعی_کافه حقوق: فقها به استناد روایاتی که در باب محاربه وارده شده است، یکی از شروط تحقق جرم محاربه را کشیدن سلاح می دانند و حقوقدانان نیز به پیروی از آنان در تعریف محاربه این عنصر را وارد کرده اند و قانون گذار جمهوری اسلامی ایران نیز آن را پذیرفته است. پرسش مهمی که در این خصوص قابل طرح است، موضوعیت یا طریقیت داشتن سلاح در محاربه و نوع سلاح است. پرواضح است که با پذیرش هر یک از دو رویکرد می بایست به آثار و تبعات آن پایند بود.

موضوعیت یا طریقیت داشتن سلاح در محاربه از دو جهت قابل توجه است؛ نخست، به عنوان یکی از عناصر تشکیل دهنده آن و دوم، نوع سلاح مذکور در روایات. با توجه به عبارات و واژگان به کار رفته در روایات، در صورت پذیرش موضوعیت داشتن سلاح باید به نوع مذکور در روایت یعنی سلاح سرد (شمشیر، قمه و …) نیز پایبند بود؛ زیرا، در آن زمان سلاح فقط شمشیر و مانند آن بوده و تسری آن به تفنگ و بمب دلیل میخواهد. حال آنکه کسانی که به موضوعیت داشتن سلاح در روایات قائلند و بر همین اساس نیز کشیدن سلاح را یکی از شروط مسلم جرم محاربه تلقی می کنند، در تعیین مصداق، آن را شامل سلاح گرم نیز می¬دانند، اما دلیلی بر تسری حکم بر سلاح گرم بیان نمی شود.

در ایراد به استدلال این گروه باید گفت که پذیرش موضوعیت داشتن سلاح با توجه به عبارت مندرج در روایات (هر کس با …)، مستلزم تقید به الفاظ و نوع سلاح¬های به کار برده شده یعنی شمشیر، قمه و… است. در نهایت، تنها می توان این حکم را بر کلیه سلاح¬های سرد تسری داد و بدون وجود دلیل، تسری به سلاح گرم جایز نیست. اما، کمتر حقوق دان یا فقیهی این امر را می پذیرد. در نظرات تازه تر انواع دیگری از سلاح، یعنی سلاح های بیولوژیک مانند سلاح شیمیایی و اتمی و خصوصاً سلاح میکروبی نیز به این دایره افزوده شده است. با این حال، نمی پذیرند که ریختن مواد سمی و میکروبی کشنده در سدهایی که منبع تأمین آب آشامیدنی یک شهر یا چندین شهر است نیز می تواند همان کارکرد را داشته باشد درحالی که کسی آن را سلاح نمیداند و سلاح را شیئی میدانند که چیزی از خود پرتاب کند! حال آن که نقطه محوری محاربه برهم زدن امنیت وترسیدن مردم است. از این جهت هم در زمره جرایم علیه امنیت قرار می گیرد و آن چه موضوعیت دارد وسیله ای است که قابلیت ترساندن مردم را داشته باشد که می توان آن را از تعلیل به کار رفته در روایت دریافت (لاخافه الناس).

با پذیرش این نظر می توان به سمت طریقیت سلاح در جرم محاربه سوق پیدا کرد. مهم ترین اثر پذیرش این رویکرد، قرائت دوباره جرم افساد فی الارض است. بدین ترتیب، چنان چه سلاح طریقیت داشته یا به معنای ابزاری برای ترساندن وسلب امنیت باشد در مواردی چون ریختن مواد سمی در سد می تواند محاربه تلقی شود که به نظر می رسد راهکار مناسبی برای برون رفت از مشکل تفکیک دو عنوان مجرمانه محاربه و افساد فی الارض باشد. به ویژه آن که محور افساد فی الارض نیز ایجاد اخلال در امنیت و نظم عمومی است.

درنتیجه دو پرسش مهم قابل طرح است:
۱ـ آیا می توان سلاح را تعبیر به وسیله ای برای ترساندن مردم کرد؟
۲ـ آیا می توان با حذف شرط به کار بردن سلاح در جرم محاربه قائل به یگانگی دو جرم محاربه و افساد فی الارض شد؟


آخرین مطالب
مشترک خبرنامه شوید